text size
"Najveća snaga Madrida je njegova atmosfera." To je, poslije nekoliko dana provedenih tamo, teško negirati. Madrid nema more, nema Gaudija, a gužve nisu zanemarljive. Ako se gradovi porede po ljepoti, Barselona vjerovatno dobija bitku kod većine turista.
Ali onda provedete tamo tri dana, shvatite da je ljepota pogrešan kriterijum. Ili bar nedovoljan. Ulica u Madridu je ono što je u Barseloni plaža: mjesto gdje se sjedi, gricka tapas, pije tinto ili vermut. Pritom, grad koji nema more nema ni samim tim klasičnu ljetnju sezonu, bar ne u strogom smislu te riječi, nema perid kada je nepodnošljiv, ali ni onaj kada je prazan.
Rečenica sa početka teksta je rečenica Almudene Maillo, gradske sekretarke za turizam Madrida. Ona je tako objasnila činjenicu da je Madrid proglašen za najbolju evropsku destinaciju u 2026. godini.
"To je grad koji vas prihvata bez rezerve i poziva vas da ga živite kao lokalac - da šetate, probate, ostanete napolju malo duže. Ovo priznanje odražava upravo taj duh", rekla je Maillo.
Dekorativne table sa nazivima ulica u Madridu | Depositphotos
Riječ je o European Best Destinations, izboru koji se zasniva se na glasovima više od 1,3 miliona putnika iz 154 zemlje. Madrid je ove godine preuzeo prvo mjesto od Monaka, a lista od 20 destinacija pokazuje i da se sama putovanja pomjeraju nazad ka velikim istorijskim i luksuznim gradovima, ka održivim putovanjima u prirodi i kulturnim sadržajima.
Ernest Hemingway je nešto slično primjetio prije skoro stotinu godina. Madrid je smatrao najšpanskijim od svih španskih gradova, iako, kako je pisao, na prvi pogled uopšte ne izgleda kao Španija. Njemu se pripisuje i rečenica koja se često citira: niko u Madridu ne ide na spavanje dok (se) ne ubije noć. Ta rečenica je dostigla svoj vrhunac u noći kada je Španija osvojila Svjetsko prvenstvo.
Postoji i lokalna izreka koja govori slično, mada malo kraće - de Madrid al cielo, iz "Madrida u raj". Poslije njega nema šta bolje.
Šta sve može da okupi dva miliona ljudi na jedan trg?
Madrid ima nekoliko očiglednih prednosti: sve je u centru dostupno pješke, veliki muzeji imaju besplatne termine u toku nedjelje, često kasno poslijeposne, hrana i piće košta manje nego u većini zapadnoevropskih prestonica, a život traje do sitnih sati.
Tako je bilo i devetnaestog jula, kada je Španija u finalu Svjetskog prvenstva savladala Argentinu rezultatom 1:0 poslije produžetaka. Tako je Španija dobila drugu titulu prvaka svijeta, šesnaest godina poslije Južne Afrike.
Proslava je sutradan zakazana na Trgu Sibeles. Inače, Sibeles je fontana iz 18. veka sa figurom frigijske boginje u kočijama koje vuku lavovi, i decenijama je neformalno teritorija Reala: kad Real osvoji trofej, kapiten se popne na fontanu i boginji veže klupski šal i zastavu. Atletiko slavi 400 metara dalje, kod fontane Neptuna, i te dve fontane su u Madridu jasna granica. Reprezentacija je istorijski slavila na Trgu Kolumbo, ali od Evropskog prvenstva 2024. i ona dolazi na Sibelu - jedini dan kada trg nije ni bijeli ni crveno-bijeli.
Svetsko prvenstvo - doček igrača | Hana Stevović
Ljudi su tog dana stajali priljubljeni jedni uz druge, uglavnom mladi, ali i porodice sa djecom na ramenima i turisti koji su tog jutra sletjeli. Za one koji ne podnose gužvu, bilo je na granici klaustrofobičnog. Uz to, autobus sa igračima je kasnio, a temperature u julu nisu idealne.
A Španci su prethodno veče slavili do zore, pa je pola trga na proslavu došlo direktno iz noći i čekalo satima na trgu da igrači stignu. Rodri je na kraju podigao pehar pred masom koju su različiti izvori procijenili na između milion i po i dva miliona ljudi.
Turistički efekat takvih dana mjeri se mjesecima kasnije. Ali Madrid je 2026. proveo u fokusu na način na koji to rijetko kom gradu pođe za rukom.
Ovo što slijedi nije spisak Prada, Kraljevske palate i glavnog trga - to ćete ionako vidjeti. Donosimo vam Madrid kakav poznaju lokalci.
Menanje fudbalskih sličica na ulicama Madrida svakodnevna je pojava | Depositphotos
Nedjelja počinje u El Rastru
Ako u Madridu imate samo jednu nedjelju, ustanite rano, čak i ako ste veče prije izašli. Ili bar španski rano, što je negdje oko 10-11. Pa i 12.
El Rastro je pijaca koja se održava napolju, nedjeljom i praznicima, od devet do tri, i u nekom obliku radi još od 18. vijeka. Danas je zvanično zaštićena kao kulturno dobro Madrida.
Ime je doslovno: "rastro" znači trag i odnosi se na trag krvi koji su ostavljale životinje dok su ih vodili sa klanice do kožara.
Pijaca počinje na Plaza de Kaskoro i spušta se nizbrdo do Ronda de Toledo, granajući se u desetak okolnih ulica.
Ima stotine tezgi. Glavne tezge, one na Ribera de Kurtidores kroz koje prolazi najveći deo ljudi, uglavnom prodaju mejnstrim robu: nakit, torbe, magnete, ukrase, majice, dresove, marame, haljine. Simpatično je, ali to je roba koju ćete vidjeti i u drugim evropskim gradovima.
Štand na pijaci El Rastro može da znači i dobru cenu za relikvije i antikvitete| Hana Stevović
Zanimljivije je u sporednim ulicama, gdje se nalaze antikviteti, namještaj, stara vrata, pločice i kovano gvožđe. Tu su stare knjige, novine iz pedesetih, razglednice, mape i tuđe porodične fotografije. Tu su i tezge koje djeluju kao muzejske vitrine: gramofonske ploče, instrumenti, stari fotoaparati, čak i gas-maske. Postoji čak i jedan dio samo sa komunističkim artefaktima.
I postoji nešto što turisti gotovo nikada ne primjete: ljudi koji nedjeljom dolaze samo da menjaju sličice. Kutije, albumi, čučanje na trotoaru, djeca i pedesetogodišnjaci u istom krugu.
Usred svega toga, na adresi 29 Ribera de Kurtidores, nalazi se pasaž "Galerías Piquer": unutrašnje dvorište sa dvadesetak antikvarnica. Većina ljudi prođe pored ulaza i ne pogleda unutra.
El Rastro ponuda | Hana Stevović
Poslije pijace se ne ide kući, nego na vermut
Kada se El Rastro zatvori u tri, ulice oko La Latine se ne prazne - samo se presele u barove. Nedjeljni "la hora del vermut" je institucija: čaša crvenog vermuta, maslina, komad kobasice.
Ulica Cava Baja je klasika i tada je puna. Tu je i "Casa Camacho" u Malasanji služi vermut sa džinom i gaziranom vodom, koktel koji lokalci zovu "jajo". Ako ste očekivali i besplatne tapase, koji dolaze uz piće recimo u Granadi, moram vas razočarati.
U Madridu se tapas plaća, a tanjir uglavnom košta tri do šest evra. Pritom, uglavnom se jede stojeći ili uz šank. Uzme se piće i jedan tanjir za šankom, plati i ide dalje u sljedeći bar. To se zove "tapeo" i tako izgleda većina večeri - četiri ili pet barova umjesto jedne večere za stolom.
Tapas na pijaci | Hana Stevović
Madrid je vjekovima bio grad doseljenika iz cijele Španije, pa se u jednoj ulici jede sve: galicijska hobotnica, andaluzijska pržena riba, asturijski sir. Zato je ovde riba dobra iako je more udaljeno 300-400 kilometara - Mercamadrid je druga najveća riblja pijaca na svijetu, odmah poslije one u Tokiju, a roba stiže noću i ujutru je već u restoranima.
Možete probati bocadillo de calamares - sendvič sa prženim lignjama, a tu je i bakalar u testu, specijalitet lokala "Casa Labra" kod trga Sol, gdje je inače tajno osnovana španska socijalistička partija. Piće i hrana se i danas naručuju na dva odvojena pulta. Uglavnom nije loša opcija naručiti patatas bravas, sa sosom koji je u Madridu ljut i baziran na paprici, ne na majonezu kao drugdje.
Bocadillo de calamares | Depositphotos
Nikako nemojte da izostavite kolače koje kupujete od monahinja koje ne vidite. Naime, nekoliko koraka od glavnog trga (Plaza Mayor), u ulici Kodo, nalazi se manastir Korpus Kristi, poznatiji kao "Las Carboneras". U njemu žive monahinje iz strogo zatvorenog samostana koje peku mantekadose, polvorone i kolače od badema po receptima starijim od dva vijeka.
Kupovina izgleda ovako: pozvonite, sačekate, izaberete šta zelite, a onda se okrene drveni obrtni sto - "torno" - na kojem se pojavi kutija. Novac ostavite na isto mjesto, sto se ponovo okrene. Nikoga ne vidite i niko ne vidi vas.
Preporučuje i najstariji restoran na svijetu "Sobrino de Botín" koji radi od 1725. godine i drži Ginisov rekord kao najstariji restoran koji neprekidno posluje. Jeste turistički i rezervacija je obavezna, ali pećnica na drva u kojoj se peče prase stara je koliko i sam restoran i nikada nije gašena. To je jedno od rijetkih mijesta gdje se ulaznica za kliše doživljaj zaista isplati.
"Sobrino de Botín" | Depositphotos
Stanica duhova ispod Čamberija
Ispod trga Čamberi nalazi se stanica metroa otvorena 1919. kao jedna od osam na prvoj liniji, a zatvorena 1966. kada su vozovi produženi, a peron nije mogao da se proširi. Ostala je zatvorena i netaknuta skoro pola vijeka.
Danas je to muzej pod imenom "Andén 0": originalni šalter za karte i keramičke reklame iz dvadesetih. Ulaz je besplatan, ali je broj mjesta ograničen.
Najbolji dio je besplatan i bez rezervacije: linija 1 i dalje prolazi kroz nju. Ako se vozite između stanica Iglesia i Bilbao i gledate kroz prozor, na sekund ćete vidjeti osvijetljen prazan peron iz 1919. kako proljeće pored vas.
Trg Čamberi | Depositphotos
Madrid koji ste već vidjeli
Pedesetih i šezdesetih Španija je bila omiljeno snimalište Holivuda - jeftina, sunčana i sa svim pejzažima na jednom mjestu. Kubrickov “Spartak” dijelom je snimljen u madridskom gradskom parku, a za "Doktor Živago" je cijeli jedan kvart pretvoren u kulisu koja je glumila Moskvu. Ta tradicija se nastavila: "Bornov ultimatum" se snimao po centru grada, a Kraljevska palata se pojavljuje u filmu iz bondovskog serijala “Zrno utjehe”.
Najzanimljivija scena za nas je ona iz španskog filma Way Down ("Do kraja") u kojoj je na Trgu Sibeles rekonstruisana proslava osvajanja Svjetskog prvenstva 2010. Šesnaest godina kasnije, na istom mjestu, ista scena se odigrala uživo.
I Pedro Almodóvar je snimao u Madridu cijeli život; Gran Via je glavna lokacija u "Žene na ivici nervnog sloma", filmu koji ga je proslavio u svijetu.
Putevima Almodovarovih filmova - Gran Via je i jedna od glavnih shopping destinacija. Često je nazivaju "španskim Brodvejem" zbog brojnih pozorišta, bioskopa i mesta za zabavu| Depositphotos
Od serija, dvije stvari iznenade ljude: štamparija novca iz La Casa de Papel ("Kuća od papira") zapravo nije štamparije, nego druga zgrada u centru, jer prava nije mogla da se koristi iz bezbjednosnih razloga, a škola iz "Elite" zapravo je kampus jednog univerziteta izvan Madrida.
Ipak, za generaciju koja je odrasla uz Los Serrano ("Seranovi"), Madrid ima pravu adresu. Fiktivni kvart Santa Husta iz serije ne postoji, enterijeri su snimani u studiju, ali kuća porodice Serrano je stvarna: nalazi se u ulici Ribera del Manzanares, na broju 133.
Kuća Seranovih | Hana Stevović
Kada ići?
Ljeto je vrelo, ali ovo ljeto je i dalje bilo puno. Avgust je mjesec kada je zatvorena polovina malih radnji. Ipak, proljeće i rana jesen su daleko prijatniji, a novembar, januar i februar donose najniže cijene i najkraće redove. Šta god da izaberete, vikend je topla preporuka. Tada je Madrid vjerovatno "najšpanskiji".
.webp){kind=icon}
