Italijanski fondovi okreću se porodičnim kompanijama koje AI ne može lako zamijeniti

Privatni investicioni fondovi pronašli su jedno od najperspektivnijih evropskih tržišta za akvizicije duž autoputa A4 na sjeveru Italije. Na potezu dugom oko 400 kilometara, između Torina i Venecije, investitori su otkrili gustu mrežu porodičnih proizvodnih kompanija koje savršeno odgovaraju novom profilu poželjnih investicija. Njihove fabrike, okružene brežuljcima i vinogradima, nalaze se na svega nekoliko sati vožnje od Milana, finansijskog centra Italije, iz kojeg se širi sve veći broj investicionih timova u potrazi za novim poslovima.

Među kompanijama koje su tokom protekle godine otvorile kancelarije u Milanu nalaze se investicioni gigant KKR & Co., pionir direktnog kreditiranja Ares Management i savetnička kuća Evercore, sa ciljem da iskoriste prilike koje nudi italijanski privatni sektor. Pojedini fondovi posebno su usmjereni na takozvane HALO investicije (eng. Heavy Asset, Low Obsolescence) - kompanije sa značajnom fizičkom imovinom i malim rizikom od tehnološke zastarjelosti, koje su otpornije na poremećaje izazvane razvojem vještačke inteligencije (AI).

"Italija je prepuna malih i srednjih proizvodnih kompanija sa malo duga, čiji su vlasnici porodice koje su decenijama ulagale u fabrike i opremu", kaže Andrea Bonomi, osnivač investicionog fonda Investindustrial i predsjednik njegovog industrijskog savetodavnog odbora.

Istovremeno, dodaje, mnogi fondovi imaju premali udio industrijskih kompanija u svojim portfeljima, dok su previše izloženi uslužnim djelatnostima i softverskom sektoru, pa sada moraju veoma brzo da uspostave bolji balans.

Italija ponovo zanimljiva investitorima

Zbog reputacije politički nestabilne zemlje i visokog javnog duga, Italija je decenijama bila na margini interesovanja međunarodnih investitora, ali to se poslednjih godina mijenja, dijelom zahvaljujući posljedicama Bregzita i skoro pa četvorogodišnjem mandatu premijerke Giorgie Meloni.

Za fondove koji žele da smanje izloženost softverskim i uslužnim kompanijama, čije poslovanje sve više menja vještačka inteligencija, Italija je iznenada postala veoma privlačno tržište.

"Ne može se reći da se italijanska ekonomija suštinski promenila, već da su investitori promijenili pogled na Italiju", kaže Marco Bellino, partner i direktor vodećeg fonda kompanije PAI Partners za Italiju. "To je veoma atraktivno tržište za investitore koji žele da povećaju udio HALO investicija u svojim portfeljima."

U maju je PAI, zajedno sa jednim lokalnim fondom privatnog kapitala, preuzeo kompaniju Mecaer Aviation Group, proizvođača sistema za helikoptere sa sjedištem između Torina i Milana.

Još jedan primjer uspješne transakcije je kompanija Officina Stellare, što u prevodu znači "zvjezdana radionica".

Giovanni Dal Lago, zaljubljenik u astronomiju od detinjstva, osnovao je ovu kompaniju 2009. kako bi projektovao i proizvodio optičke sisteme za satelite, odbrambenu industriju i naučna istraživanja. Samo tri godine kasnije, kompanija je dobila ugovor za zajedničku svemirsku misiju NASA i njemačke svemirske agencije.

Na berzu je izašla 2019. godine, a početkom ove godine spojena je sa grupacijom Global Aerospace Technologies Group, koja je u vlasništvu fonda Investindustrial, kroz obrnuto preuzimanje. Nova kompanija, sa sedištem sjeverozapadno od Venecije, u podnožju Alpa, danas vredi oko 800 miliona eura.

"Saradnja sa fondovima privatnog kapitala predstavlja izazov, ali je istovremeno fantastična prilika za ubrzani rast. Kao preduzetnik morate da shvatite da nije najvažnije koliki procenat kompanije posjedujete, već kolika je vrijednost tog udjela", rekao je Dal Lago.

Italijanske kompanije sve konkurentnije

Investitori otkrivaju da su italijanske proizvodne kompanije konkurentnije nego što se dugo vjerovalo, a po pojedinim pokazateljima nadmašuju čak i čuveni njemački Mittelstand - mrežu srednjih industrijskih preduzeća koja predstavlja okosnicu njemačke ekonomije. Iako produktivnost italijanske privrede decenijama stagnira, proizvodne kompanije sa najmanje 50 zaposlenih ostvaruju veću dodatu vrijednost po zaposlenom od svojih konkurenata u Njemačkoj i Francuskoj, pokazuju podaci Evrostata.

Istovremeno, italijanski izvoz nastavlja da raste.

Prema podacima istraživačkog centra Fondazione Edison, Italija je 2025. bila peti najveći svjetski izvoznik, dok je prije deset godina zauzimala osmo mjesto. Ove godine vodi trku sa Japanom za četvrtu poziciju.

Uprkos snažnoj industrijskoj tradiciji, vlasnici italijanskih porodičnih kompanija dugo nisu željeli da otvore vrata spoljnim investitorima. Umjesto toga, oslanjali su se na lokalne banke i zadržavali kontrolu nad poslovanjem. Zbog toga je udio privatnog kapitala i fondova rizičnog kapitala u neizlistanim italijanskim kompanijama najmanji u Evropi.

Prema podacima S&P Global Market Intelligencea, taj udio je gotovo dvostruko veći u Njemačkoj, a skoro četiri puta veći u Francuskoj. Međutim, kako se približava penzija, tako je sve više osnivača i nasljednika druge generacije spremno da razgovara sa investitorima. To potvrđuje i Goldman Sachs, koji je u posljednjih sedam godina učetvorostručio broj zaposlenih u kancelariji u Milanu kako bi odgovorio na rastuću tražnju za uslugama finansiranja i investicionog bankarstva.

"Nikada nismo vidjeli toliko fondova privatnog kapitala u Italiji", kaže Marco Paesotto, jedan od direktora investicionog bankarstva ove banke u Italiji.

Platforma za finansijske podatke PitchBook zabilježila je 679 transakcija privatnog kapitala u Italiji tokom 2025. godine, što predstavlja rast od 16 odsto u odnosu na prethodnu godinu. Za razliku od Italije, tržišta Ujedinjenog Kraljevstva, Francuske i Njemačke u istom periodu zabilježila su usporavanje aktivnosti.

Nekada je nezavisnost bila uspješna strategija za proizvođače specijalizovanih proizvoda koji su mogli da računaju na stabilnu bazu kupaca širom svijeta. Međutim, kako međunarodna trgovina postaje sve složenija, a geopolitički i tehnološki poremećaji sve učestaliji, širenje poslovanja i konsolidacija donose sve više prednosti.

SEMA Systems planira četvorostruko veće prihode

Jedan od primjera je kompanija SEMA Systems, tehnološka firma iz mjesta Ro, nedaleko od Milana, koja razvija automatizovane protivpožarne sisteme za željeznički saobraćaj. Kompanija se vratila rastu nakon što ju je 2021. preuzeo Chetan Sahai, bivši investicioni bankar koji je tokom karijere radio u kompanijama McKinsey & Company, Lazard i GE Capital.

Osnivač Armando Iaquinangelo, koji je razvio sistem koji povećava bezbjednost i značajno smanjuje broj lažnih alarma - što je ključno jer pogrešna uzbuna može da zaustavi voz i izazove velike troškove - i dalje sarađuje sa kompanijom.

Sahai sada sistematski razvija poslovanje. Nakon velikih ulaganja u istraživanje i razvoj, očekuje da će prihodi kompanije do 2027. biti četiri puta veći nego prošle godine.

"Možda imamo najbolju tehnologiju na svijetu", kaže on. "Možemo da razmišljamo mnogo ambicioznije - da okupljamo druge kompanije pod svojim okriljem, širimo poslovanje van Italije i tražimo prilike i izvan željezničkog sektora."

Armando Iaquinangelo /Bloomberg

 

Za investitore, podjeljena struktura italijanske proizvodne industrije predstavlja idealnu osnovu za strategiju "buy-and-build" - kupovinu više manjih kompanija i njihovo objedinjavanje u veće poslovne sisteme, kaže Eliana Catalano, partnerka u milanskoj advokatskoj kancelariji BonelliErede, specijalizovanoj za privatni kapital i spajanja i preuzimanja.

Vlasnici porodičnih kompanija danas su znatno otvoreniji za saradnju sa investitorima, dok je konsolidacija italijanskog bankarskog sektora smanjila mogućnosti finansiranja za srednje velike kompanije koje pokušavaju da riješe pitanje nasljeđivanja ili otkupa porodičnih vlasničkih udjela, navodi Bellino iz PAI Partnersa.

Uprkos novom talasu investicija, Italija se i dalje suočava sa značajnim strukturnim slabostima. Troškovi energije među najvišima su u Evropi, dok birokratija i dugotrajni sudski postupci i dalje odvraćaju investitore. Tu su i dugogodišnje prepreke - od lokalnog zatvaranja i usmjerenosti na sopstvene interese do regulatornih komplikacija - koje godinama usporavaju prekogranična spajanja i preuzimanja širom Evrope.

U italijanskoj zrakoplovnoj i odbrambenoj industriji "vladalo je uvjerenje da je malo ujedno i lijepo", zbog čega su mnoga potencijalna spajanja propala zbog ličnih rivalstava, kaže Alessandro Franconi, izvršni direktor kompanije Officina Stellare. "Ali naše tržište se brzo menja i postaje sve više evropsko", dodaje on.

Koridor uz autoput A4 odavno je dio ekonomske kičme Evrope - takozvane Blue Banane, koja se prostire od juga Engleske, preko Lamanša, Holandije, Belgije, doline Rajne u Njemačkoj i Švajcarske, pa sve do sjeverne Italije, južno od Alpa.

 

Sjever Italije počeo je da se industrijalizuje krajem 19. vijeka, koristeći jeftinu električnu energiju proizvedenu u hidroelektranama na Alpima. Nakon Drugog svjetskog rata fabrike su nicale širom Padanske nizije. Dok su nekadašnji industrijski giganti poput Fiata smanjivali poslovanje, a hemijski gigant Montedison gubio značaj, hiljade manjih proizvođača tokom posljednjih decenija pronašle su profitabilne niše na svjetskom tržištu.

Prema izvještaju Fondazione Edisona, rast italijanskog izvoza posljednjih godina prije svega pokreću farmaceutska industrija i proizvođači preciznih mašina, dok tradicionalniji sektori, poput tekstilne industrije i proizvodnje nameštaja, bilježe sporiji rast.

Italijani imaju "izvanredne analogne biznise" - izuzetno su vešti u proizvodnji stvari svojim rukama i uz pomoć mašina, kaže Maurizio Tamagnini, izvršni direktor investicionog fonda FSI, koji ulaže u italijanske kompanije. "Sada te prednosti moraju da ukrste sa novim tehnologijama. Ako u tome uspiju, biće uspešni i u novoj ekonomiji zasnovanoj na veštačkoj inteligenciji", kaže on.

U kompaniji Officina Stellare tradicija i najsavremenija tehnologija uspješno koegzistiraju.

Testiranje njihove laserske komunikacione tehnologije za satelite podrazumeva slanje optičkih signala do planinske kuće udaljene oko 11 kilometara, na obroncima visoravni Azijago, poznate po istoimenom siru.

"Testiranja protiču odlično. Jedini problem koji trenutno imamo jeste poneka krava koja zaluta ispred prijemnika signala", kaže Dal Lago.

— U pisanju pomogli Sonia Sirletti and Michael Ovaska