text size
Evropska skladišta gasa ulaze u novu sezonu grijanja najmanje popunjena u posljednjih nekoliko godina, što na prvi pogled budi strah od reprize energetske krize. Ipak, površno poređenje s 2022. godinom vara: njemačka industrija danas troši znatno manje gasa, a struktura snabdijevanja se promijenila.
Popunjenost podzemnih skladišta gasa u Evropskoj uniji trenutno je oko 71,3 odsto, dok je u Njemačkoj svega 57,7 odsto, pokazuju podaci GIE (Gas Infrastructure Europe) na dan 29. septembra 2026. Njemačka pritom drži oko 142 teravat-sati (TWh) gasa u skladištima, pa je njena niska popunjenost važna i za evropski prosjek jer ima najveći skladišni kapacitet u EU.
Skladištenje gasa, a posebno podzemno skladištenje gasa, ključno je za sigurnost snabdijevanja jer obezbjeđuje dodatne zalihe u slučaju velike potražnje ili poremećaja u snabdijevanju. Prema podacima Evropske komisije, skladišta po pravilu obezbjeđuju 25 do 30 odsto gasa potrošenog u EU tokom zime.
EU je 2025. dopunila pravila za punjenje skladišta gasa, iako cilj od 90 odsto ostaje, države ga mogu dostići bilo kada između 1. oktobra i 1. decembra, uz dodatnu fleksibilnost od 10 procentnih poena, a u nepovoljnim tržišnim okolnostima Komisija može omogućiti još pet procentnih poena odstupanja. Ideja je da se spriječi da obaveza punjenja primora trgovce da kupuju gas po izrazito nepovoljnim cijenama i tako dodatno podignu tržišnu cijenu.
Izostanak podsticaja
Evropski gasni sistem ostaje strukturno snažan, s kapacitetom regasifikacije tečnog prirodnog gasa (LNG) od oko 1.600 TWh (približno 145 milijardi kubnih metara) i kapacitetom skladištenja gasa od oko 1.131 TWh (približno 104 milijarde kubnih metara) po zimskoj sezoni.
Ključni razlog niske popunjenosti jeste činjenica da ove godine nije bilo normalnog ekonomskog podsticaja za punjenje tokom ljeta. U normalnoj godini trgovac kupuje jeftiniji gas tokom proljeća i ljeta, plaća trošak skladištenja i prodaje ga skuplje tokom zime.
Nizak nivo popunjenosti njemačkih skladišta u 2026. primarno odražava nepovoljnu ekonomiku skladištenja i sporiji tempo uvoza i utiskivanja gasa. Njemačka je još za 2025. smanjila nacionalne zahtjeve tako da kombinacija ciljeva pojedinih skladišta zahtijeva oko 70 odsto ukupne popunjenosti. Bundesnetzagentur pritom naglašava da su se nakon 2022. promijenili uvozni pravci i tokovi gasa i da trgovci zbog toga mogu drugačije da upravljaju zalihama.
Poremećaji na globalnom LNG tržištu nakon izbijanja sukoba na Bliskom istoku podigli su ljetnje cijene gasa i smanjili tradicionalnu razliku između ljetnje i zimske cijene gasa (engl. summer-winter spread), čime je oslabljen komercijalni podsticaj za rano punjenje skladišta. Istovremeno, Njemačka danas troši strukturno manje gasa nego prije energetske krize, najviše zbog pada potrošnje energetski intenzivne industrije, veće energetske efikasnosti i sve većeg udjela obnovljivih izvora u proizvodnji električne energije.
Zato 57 odsto popunjenosti u Njemačkoj ne treba posmatrati izolovano kao pokazatelj neposrednog manjka gasa, nego u kombinaciji s nivoom potrošnje, LNG i norveškim uvozom, tempom dnevnih injekcija, kao i razlikom između ljetnje i zimske cijene gasa na TTF-u, referentnom evropskom tržištu gasa.
Njemačka danas ima manje popunjena skladišta, ali istovremeno ima i strukturno manju industrijsku potražnju za gasom nego prije energetske krize. Zato poređenje samo procenata popunjenosti 2026. sa 2021. ili 2022. može biti varljiva. Domaćinstva i poslovni korisnici čine 40 odsto ukupne potrošnje prirodnog gasa u Njemačkoj, a industrijski korisnici 60 odsto. Smanjena potreba za gasom odražava se na ukupnu potrošnju gasa u Njemačkoj, koja je u prema posljednjim dostupnim podacima u 2025. godini bila je gotovo 13,5 odsto manja od prosjeka za period 2018-2021. godine.
Uticaj viših cijena na proizvodnju
Više cijene energije jače pogađaju energetski intenzivne industrije nego druge sektore privrede. To utiče i na proizvodnju. Prema Saveznom statističkom zavodu Njemačke (Destatis), sezonski i kalendarski prilagođena proizvodnja u energetski intenzivnim industrijama Njemačke pala je za 15,2 odsto između februara 2022, meseca kada je Rusija pokrenula agresiju protiv Ukrajine i marta 2026. Ovaj pad je bio znatno veći od ukupnog pada proizvodnje u sektorima prerađivačke industrije i rudarstva, koja je smanjena za 9,5 odsto.
Energetski intenzivna proizvodnja u Njemačkoj primjetno je pala, čime se odvojila od trendova proizvodnje u drugim industrijama. Istovremeno, proizvođačke cijene energenata naglo su porasle tokom tog perioda.
Prirodni gas čini gotovo trećinu industrijske potrošnje energije u Njemačkoj. Industrija prvenstveno koristi prirodni gas za proizvodnju procesne toplote, a donekle i za sopstvenu proizvodnju električne energije. Prirodni gas se takođe koristi kao sirovina u industriji.
Na nivou Evrope obnovljivi izvori istiskuju proizvodnju električne energije iz gasa. Međunarodna agencija za energetiku (International Energy Agency, IEA) očekuje da za cijelu 2026. pad evropske potražnje za gasom bude veći od dva odsto, upravo zbog kombinacije visokih cijena gasa i snažnog rasta proizvodnje električne energije iz obnovljivih izvora. Obnovljivi izvori smanjuju godišnju potrošnju gasa, ali gasne elektrane ostaju važne za fleksibilnu proizvodnju u periodima najveće potrošnje kada nema dovoljno vjetra i sunca. Upravo zato GIE upozorava da skladišta ostaju ključna za sigurnost elektroenergetskog sistema čak i uz pad ukupne potrošnje gasa.
Evropske cijene gasa ostaju povišene blizu 75 €/MWh (TTF), što je više od dva puta više od nivoa prije sukoba. Očekuje se nastavak pritiska na rast cijene prirodnog gasa usljed nastavka neizvjesnosti oko sukoba između SAD i Irana i saobraćaja u Ormuskom moreuzu. Dalje pooštravanje tokom zime moglo bi da podstakne rast cijene gasa ka 100 €/MWh u tom najgorem slučaju.
Prognoza
Očekujem da će zalihe do 1. novembra biti na nivou iz 2021. godine, odnosno oko 77 odsto, ili gotovo 16 procentnih poena ispod prosjeka 2022-2025, dok globalna ravnoteža LNG-ja ostaje i dalje izvor nestabilnosti, s ograničenim katarskim izvozom koji će smanjiti ponudu u 2026. uprkos rastu na drugim mjestima.
Iako evropski gasni sistem ostaje robustan, kombinacija nižih zaliha, smanjene fleksibilnosti globalne LNG ponude i trajnih geopolitičkih rizika povećava osjetljivost tržišta na poremećaje tokom zime 2026./2027. Zato će tržište gasa u predstojećim mjesecima vjerovatno obilježiti povećana volatilnost cijena, pri čemu će vremenski uslovi i razvoj geopolitičke situacije imati veći uticaj nego sama popunjenost skladišta.
