Mihajlović: Fondovska industrija raste, ali potencijal je i dalje mnogo veći

Imovina investicionih fondova u Republici Srpskoj porasla je na 181,5 miliona KM, a nakon izmjena Zakona o investicionim fondovima osnovana su tri alternativna fonda i novi fondovi sa javnom i privatnom ponudom.

Iako je riječ o tržištu koje je još daleko od razvijenih evropskih standarda, u Komisiji za hartije od vrijednosti (KHOV) Republike Srpske smatraju da su postavljeni temelji za njegov brži razvoj.

Predsjednik Komisije Ognjen Mihajlović u intervjuu za Bloomberg Adriju govorio je o rezultatima reformi, interesovanju investitora i planovima za dalje usklađivanje sa evropskom regulativom.

Tržište prepoznalo mogućnosti koje pruža nova regulativa

Od izmjene Zakona o investicionim fondovima 2022. godine imamo rast broja otvorenih investicionih fondova, kako danas izgleda fondovska industrija u Republici Srpskoj?

Izmjene Zakona o investicionim fondovima iz 2022. godine predstavljaju najznačajniju reformu regulatornog okvira za fondovsku industriju u Republici Srpskoj u posljednjih nekoliko godina. Njima je omogućen razvoj novih vrsta investicionih fondova, veća fleksibilnost u poslovanju društava za upravljanje, kao i usklađivanje domaćeg tržišta sa savremenim međunarodnim trendovima u industriji upravljanja imovinom.

Posebno je značajno što je po prvi put omogućeno osnivanje alternativnih investicionih fondova, koji posljednjih godina bilježe snažan rast na globalnom nivou i predstavljaju sve važniji segment tržišta kapitala. Time su stvoreni uslovi za razvoj novih investicionih proizvoda, privlačenje profesionalnih i institucionalnih investitora, kao i dodatnu diversifikaciju izvora finansiranja privrede.

Pored toga, zakonske izmjene omogućile su osnivanje društava za upravljanje alternativnim investicionim fondovima, dok je postojećim društvima za upravljanje proširen spektar dozvoljenih djelatnosti. Tako je društvima omogućeno da, pored upravljanja investicionim fondovima, obavljaju i poslove upravljanja portfeljem na diskrecionoj i pojedinačnoj osnovi, kao i pružanje investicionog savjetovanja klijentima u vezi sa poslovanjem sa hartijama od vrijednosti. Na taj način stvoreni su preduslovi za razvoj cjelovitije industrije upravljanja imovinom i pružanje šireg spektra usluga investitorima.

Od stupanja na snagu navedenih izmjena osnovan je jedan otvoreni investicioni fond sa javnom ponudom, jedan otvoreni investicioni fond sa privatnom ponudom i tri alternativna investiciona fonda, što potvrđuje da je tržište prepoznalo mogućnosti koje novi regulatorni okvir pruža.

Imajući u vidu relativno nizak nivo učešća investicionih fondova u finansijskom sistemu Republike Srpske u poređenju sa razvijenijim tržištima, očekujemo da će dalja diverzifikacija investicionih proizvoda, razvoj alternativnih fondova i rast finansijske pismenosti stanovništva predstavljati ključne pokretače budućeg rasta ovog sektora.

Ognjen Mihajlović (Izvor: BLSE)

 

Najveći rast neto vrijednosti imovine ostvarili su novoosnovani fondovi

Kolika je neto vrijednost imovine (NVI) investicionih fondova i šta je uticalo na nju u prethodnom periodu?

Kada je riječ o veličini fondovske industrije, neto vrijednost imovine investicionih fondova porasla je sa 157,5 miliona KM na kraju 2021. godine na 181,5 miliona KM na kraju 2025. godine, što predstavlja rast od približno 15,2 odsto.

Tokom 2025. godine ta vrijednost je rasla za 8,1 milion KM, odnosno 4,69 odsto, kretanje neto vrijednosti imovine u prethodnom periodu bilo je rezultat kombinovanog djelovanja više faktora, uključujući tržišna kretanja, prilive novih ulaganja i promjene u strukturi fondovske industrije.

Rast ukupne neto vrijednosti imovine prije svega je posljedica osnivanja novih fondova nakon izmjena Zakona o investicionim fondovima iz 2022. godine, uključujući alternativne investicione fondove, koji su doprinijeli povećanju ukupne imovine pod upravljanjem.

S druge strane, kod dijela fondova koji vode porijeklo iz procesa transformacije zatvorenih investicionih fondova i dalje su prisutni izazovi koji utiču na kretanje njihove neto vrijednosti imovine. Pad vrijednosti imovine kod pojedinih fondova prvenstveno je posljedica nepovoljnih kretanja na domaćem tržištu kapitala, odnosno smanjenja tržišne vrijednosti pojedinih hartija od vrijednosti koje se nalaze u njihovim portfeljima. Pored toga, značajan uticaj imali su i otkupi udjela, odnosno povlačenje sredstava od strane dijela investitora, što je dovelo do smanjenja imovine pod upravljanjem kod pojedinih fondova.

Može se zaključiti da je rast ukupne neto vrijednosti imovine fondovske industrije u posljednjih nekoliko godina u najvećoj mjeri bio vođen razvojem novih fondova i novim prilivima kapitala, dok su pojedini fondovi iz ranijeg perioda bili izloženi izazovima koji proizlaze iz ograničene likvidnosti domaćeg tržišta kapitala i promjene investicionih preferencija investitora.

Koliko i koji fondovi su ostvarili povećanje neto vrijednosti imovine, a koji su imali pad NVI?

Kretanja neto vrijednosti imovine razlikovala su se među fondovima, prvenstveno u zavisnosti od njihove investicione politike, tržišnih kretanja i priliva odnosno odliva sredstava investitora.

Najveći rast neto vrijednosti imovine ostvarili su novoosnovani fondovi, zahvaljujući značajnim prilivima novih sredstava i povećanom interesovanju investitora za nove investicione proizvode. Dodatan doprinos rastu ukupne imovine fondovske industrije dali su i alternativni investicioni fondovi osnovani nakon izmjena Zakona o investicionim fondovima.

S druge strane, kod većine fondova nastalih u procesu transformacije zatvorenih investicionih fondova zabilježen je pad neto vrijednosti imovine. Na ova kretanja najviše su uticali nepovoljni trendovi na domaćem tržištu kapitala, smanjenje tržišne vrijednosti pojedinih ulaganja, kao i otkupi udjela od strane investitora.

Na tržištu trenutno dominiraju akcijski fondovi

Kakva je struktura ulaganja investicionih fondova po vrstama imovine i da li je tu došlo do promjena u posljednjim godinama?

Struktura ulaganja investicionih fondova u Republici Srpskoj u velikoj mjeri je određena samom vrstom fonda. Naime, Zakonom o investicionim fondovima propisano je da fondovi, u zavisnosti od vrste pretežnog ulaganja, mogu biti akcijski, obveznički, fondovi novčanog tržišta i mješoviti fondovi, pri čemu se pod pretežnim ulaganjem podrazumijeva da je najmanje 70 odsto imovine fonda uloženo u određenu vrstu imovine.

Zbog toga je već iz naziva fonda moguće prepoznati osnovnu strukturu njegovog portfelja.

Posljednjih godina najveća promjena u strukturi fondovske industrije nije se odnosila na postojeće fondove, već na pojavu novih vrsta fondova. Prije svega, omogućeno je osnivanje alternativnih investicionih fondova, pa su na tržištu danas prisutni specijalizovani fondovi usmjereni na ulaganja u potraživanja po datim zajmovima, privatni dug i dužničke instrumente subjekata od javnog interesa.

Time je fondovska industrija dobila veću diverzifikaciju investicionih strategija i proizvoda, dok se u narednom periodu može očekivati dalje širenje ponude specijalizovanih i alternativnih fondova u skladu sa potrebama investitora i trendovima na razvijenim tržištima kapitala.

Da li su fondovi "izvukli" dio para iz bankarskog sektora i za kakva ulaganja su domaći investitori najviše zainteresovani?

Investicioni fondovi ne predstavljaju konkurenciju bankarskom sektoru, već važan segment finansijskog sistema koji doprinosi njegovoj ukupnoj razvijenosti i efikasnosti. Fondovi omogućavaju građanima i institucionalnim investitorima dodatne mogućnosti ulaganja, dok istovremeno predstavljaju značajan izvor kapitala za tržište hartija od vrijednosti i privredu u cjelini.

Rast neto vrijednosti imovine fondova i osnivanje novih fondova u posljednjih nekoliko godina pokazuju da među investitorima postoji sve veći interes za diverzifikaciju ulaganja i traženje alternativnih investicionih mogućnosti pored tradicionalne štednje.

Takvi trendovi pokazuju postepeno sazrijevanje domaćeg tržišta kapitala i rast svijesti investitora o značaju diversifikacije portfelja, pri čemu investicioni fondovi postaju jedan od dostupnih alata za ostvarivanje različitih investicionih ciljeva i upravljanje rizikom.

Ognjen Mihajlović (Izvor: BLSE)

 

Izmjenama Zakona o investicionim fondovima omogućeno je osnivanje alternativnih investicionih fondova, kako je to uticalo na tržište?

Omogućavanje osnivanja alternativnih investicionih fondova predstavlja jednu od najznačajnijih novina uvedenih izmjenama Zakona o investicionim fondovima iz 2022. godine. Time je regulatorni okvir Republike Srpske usklađen sa savremenim trendovima razvoja fondovske industrije, budući da alternativni investicioni fondovi posljednjih godina bilježe značajan rast na evropskom i svjetskom tržištu.

Najveći efekat ovih izmjena ogleda se u proširenju ponude investicionih proizvoda i mogućnosti ulaganja. Za razliku od tradicionalnih investicionih fondova, alternativni fondovi omogućavaju ulaganje u širi spektar imovine i primjenu specijalizovanih investicionih strategija, što je posebno značajno za profesionalne i institucionalne investitore.

Da je tržište prepoznalo potrebu za ovakvim proizvodima pokazuje činjenica da su od stupanja na snagu zakonskih izmjena osnovana tri alternativna investiciona fonda, koji su već u prvim godinama poslovanja prikupili značajnu imovinu. To ukazuje da na tržištu postoji interes za ulaganja koja nude drugačiji profil rizika i prinosa od tradicionalnih fondova.

Iako je ovaj segment tržišta još uvijek u početnoj fazi razvoja, očekujemo da će alternativni investicioni fondovi u narednim godinama doprinijeti daljoj diversifikaciji tržišta kapitala, razvoju novih izvora finansiranja i privlačenju novih kategorija investitora.

Finansijska pismenost preduslov za razvoj tržišta Koliko je neophodno unaprijediti finansijsku pismenost ulagača, ali i dodatno edukovati investicione menadžere, brokere i investicione savjetnike? Unapređenje finansijske pismenosti jedan je od ključnih preduslova za dalji razvoj tržišta kapitala i fondovske industrije. Bez dovoljnog nivoa razumijevanja osnovnih investicionih pojmova, odnosa između rizika i prinosa, kao i karakteristika pojedinih finansijskih proizvoda, teško je očekivati značajnije uključivanje građana na tržište kapitala. Iako se posljednjih godina bilježi rast interesovanja za investicione fondove, i dalje postoji značajan prostor za unapređenje finansijske pismenosti stanovništva kako bi investitori mogli donositi informisane investicione odluke i bolje razumjeti koristi i rizike različitih oblika ulaganja. Jednako je važna i kontinuirana edukacija profesionalnih učesnika na tržištu. Finansijska tržišta, regulatorni zahtjevi i investicioni proizvodi stalno se razvijaju, zbog čega je neophodno kontinuirano stručno usavršavanje i praćenje savremenih trendova. Upravo iz tog razloga Komisija za hartije od vrijednosti Republike Srpske već treću godinu zaredom ne naplaćuje naknade za polaganje stručnih ispita za sticanje zvanja brokera, investicionih savjetnika i investicionih menadžera. Na taj način nastojimo podstaći veći broj kandidata da steknu potrebna znanja i kvalifikacije, doprinijeti razvoju stručnih kadrova i dodatno promovisati tržište kapitala kao važan segment finansijskog sistema Republike Srpske. Dugoročno posmatrano, razvoj tržišta kapitala ne zavisi samo od regulatornog okvira i investicionih proizvoda, već prije svega od znanja, povjerenja i stručnosti svih učesnika na tržištu.

Kako vidite budućnost fondovske industrije i koji su najveći izazovi za brži rast  razvoj ovog segmenta tržišta?

Fondovska industrija u Republici Srpskoj ima značajan potencijal za dalji rast i razvoj, ali njen budući razvoj zavisiće kako od tržišnih kretanja, tako i od daljeg unapređenja regulatornog okvira i razvoja tržišta kapitala u cjelini.

Najveći izazov i dalje predstavlja relativno niska likvidnost domaćeg tržišta kapitala, ograničen broj kvalitetnih investicionih prilika i tradicionalna usmjerenost stanovništva ka bankarskoj štednji. Istovremeno, unapređenje finansijske pismenosti i dalje ostaje jedan od važnih preduslova za snažniji rast fondovske industrije.

S druge strane, rast broja fondova, povećanje imovine pod upravljanjem i interes investitora za nove investicione proizvode pokazuju da tržište postepeno sazrijeva i da postoji prostor za dalji razvoj.

Komisija kontinuirano prati razvoj regulatornog okvira Evropske unije i analizira da li pojedina zakonska rješenja predstavljaju ograničenje za dalji razvoj fondovske industrije.

Cilj takvih aktivnosti nije samo usklađivanje sa evropskom regulativom, već i stvaranje uslova za razvoj novih investicionih proizvoda, povećanje konkurentnosti domaće fondovske industrije i privlačenje većeg broja domaćih i stranih investitora. Regulator će i u narednom periodu nastaviti da, u saradnji sa učesnicima na tržištu, identifikuje i otklanja regulatorne prepreke koje mogu usporavati razvoj ovog segmenta finansijskog tržišta.