Većina investitora na berzi razmišlja o tome kako neku akciju da kupi jeftino i zatim je proda skupo. Finansijska tržišta pored kupovine nude i mogućnost ostvarivanja profita kada cijena akcije pada, a tu mogućnost daje "short selling", odnosno šortovanje.
Ova strategija često izaziva kontroverze jer se investitor praktično kladi protiv neke kompanije. Ipak, šortovanje je već decenijama sastavni dio funkcionisanja razvijenih finansijskih tržišta i koriste ga hedge fondovi, institucionalni investitori, ali i profesionalni trejderi. Međutim, da li je šortovanje zaista prava opcija za vas?
Kako funkcioniše šortovanje
Kod klasičnog investiranja vi prvo kupite akciju, a zatim je kasnije prodate po višoj cijeni i zaradite na razlici. S druge strane, kod šortovanja proces ide obrnutim redosledom.
Investitor prvo pozajmi akcije od brokera ili drugog vlasnika akcija, odmah ih proda na tržištu, a zatim se nada da će njihova cijena pasti. Ukoliko se to dogodi, investitor kasnije kupuje iste te akcije po nižoj cijeni i vraća ih vlasniku od kojeg ih je pozajmio, dok njegov profit predstavlja razlika između više prodajne i niže kupovne cijene.
Ukoliko za primjer sagledamo situaciju u kojoj je cijena akcije 100 evra, odlučite da pozajmite 100 akcija i odmah ih prodate za ukupno 10.000 evra jer vjerujete da je situacija na tržištu nepovoljna za tu kompaniju ili da neki od fundamentalnih i tehničkih pokazatelja ukazuju na to da bi cijena mogla da padne. Nakon nekoliko mjeseci cijena pada na 70 evra, vi tada kupujete nazad 100 akcija za 7.000 evra i vraćate ih vlasniku.
Zarada koju ste ostvarili šortovanjem ove akcije iznosila bi 3.000 evra, umanjena za troškove pozajmljivanja akcija i druge naknade.
Problem nastaje ukoliko je vaša procjena bila pogrešna i cijena akcije krene da raste. Ukoliko akcija poraste na 150 evra, moraćete da kupite istih 100 akcija za 15.000 evra kako biste zatvorili poziciju, što znači da ćete izgubiti 5.000 evra.
Šta je 'short squeeze'
Ako je šortovanje način da investitori zarade na padu cijena, "short squeeze" predstavlja situaciju u kojoj upravo oni postaju pokretač rasta akcije.
Do "short squeezea" dolazi kada veliki broj investitora ima otvorene kratke pozicije, a cijena akcije umjesto pada počne snažno da raste. Kako gubici šort investitora rastu, oni su primorani da zatvaraju pozicije kupovinom akcija na tržištu, a ta dodatna kupovina značajno podiže cijenu, što dalje tjera još više šort investitora da kupuju akcije kako bi ograničili gubitke.
Bloomberg
Tako nastaje svojevrsni začarani krug, a najpoznatiji primjer dogodio se početkom 2021. godine sa kompanijom GameStop, kada je ogromna količina kratkih pozicija, uz masovnu kupovinu malih investitora, dovela do višestrukog rasta cijene akcije u veoma kratkom roku.
Zašto je šortovanje matematički nepovoljnije od klasičnog investiranja
Na prvi pogled djeluje da šortovanje predstavlja samo obrnutu verziju kupovine akcija. Međutim, matematika je značajno nepovoljnija za šort investitore.
Prvi problem jeste ograničen potencijal zarade, jer najviše što možete da zaradite jeste 100 odsto uloženog iznosa, a ta situacija bi nastupila samo kada bi cijena akcije pala na nulu. Praktično rečeno, ako šortujete akciju po cijeni od 100 evra, ne možete zaraditi više od tih 100 evra po akciji, jer cijena ne može pasti ispod nule.
Sa druge strane, potencijalni gubici nemaju gornju granicu, s obzirom na to da akcija koja danas vrijedi 100 evra može porasti na 200, 500 ili čak 1.000 evra. Što cijena više raste, gubitak šort investitora postaje veći i zbog toga se često kaže da je kod kupovine akcija maksimalni gubitak ograničen na 100 odsto uloženog kapitala, dok je potencijalni profit teorijski neograničen. Kod šortovanja je situacija obrnuta jer profit je ograničen na 100 odsto, dok je potencijalni gubitak teorijski neograničen.
Drugi problem predstavljaju troškovi. Za razliku od dugoročnog investitora, koji može jednostavno držati akciju godinama uz niske troškove, šort investitor plaća naknadu za pozajmljivanje akcija. U pojedinim slučajevima, naročito kod popularnih kratkih pozicija, taj trošak može postati veoma visok.
Kada je šortovanje korisno
Uprkos kontroverzama, šortovanje ima važnu ulogu na finansijskim tržištima.
Ono omogućava investitorima da izraze negativan stav prema kompanijama za koje smatraju da su precijenjene, doprinosi efikasnijem formiranju cijena i povećava likvidnost tržišta. Zbog toga većina razvijenih tržišta dozvoljava šortovanje, ali uz stroga pravila i nadzor regulatora.
Za prosječnog investitora najvažnije je da razumije to da šortovanje može djelovati privlačno kada tržišta padaju, ali iza potencijalno velikih dobitaka kriju se rizici koji su često znatno veći nego kod klasične kupovine akcija. Za razliku od tradicionalnog investiranja, gdje je maksimalan gubitak ograničen na uloženi kapital, kod šortovanja gubici mogu višestruko premašiti početni ulog.
Bloomberg
Ukoliko se ipak odlučite za šortovanje, ključno je da unaprijed definiše jasnu strategiju upravljanja rizikom, uključujući nivo gubitka pri kojem ćete zatvoriti poziciju. Na taj način moguće je ograničiti potencijalne gubitke i spriječiti da jedna loša procjena ugrozi veći dio portfelja.
Zbog svih navedenih rizika i složenosti same strategije, najveći dio dugoročnog investicionog kapitala i dalje je usmjeren ka kupovini kvalitetnih kompanija i ostvarivanju prinosa kroz rast njihove vrijednosti tokom vremena.
.webp){kind=icon}
