IT industrija više ne zapošljava juniore, evo zbog čega

Tehnološke kompanije širom svijeta ove godine otpustile su više od 112.000 radnika, kako se navodi u istraživačkom tekstu Bloomberg Adria. Prema njemu 218 tehnoloških kompanija u ovoj godini je otpustilo ukupno 112.732 zaposlenih. Po otkazima prednjači Intel sa 27.000 otkaza, a slijedi ga Microsoft sa 15.305 otkaza, te Amazon sa 14.100 otpuštenih radnika.

Istovremeno, ulaganja u vrhunske stručnjake za vještačku inteligenciju rastu do istorijskih nivoa. Najdrastičniji primjer je kompanija Meta, koja je u oktobru otpustila oko 600 zaposlenih, a potom zaposlila jednog mladog stručnjaka Matt Deitkea, čiji četvorogodišnji paket dostiže oko 250 miliona dolara, što ga svrstava među najveće pojedinačne kompenzacije u korporativnoj istoriji.

Ovaj globalni paradoks - masovna otpuštanja i istovremeno rekordne plate za uski krug eksperata jasno pokazuje koliko duboko vještačka inteligencija menja tehnološku industriju.

Izvor: Bloomberg Mercury

Globalni trend: od pisanja koda ka upravljanju razvojem

Alati poput Cursora, Claude Codea i Lovablea omogućavaju programerima da u tekstualnom formatu opišu šta hoće da naprave, i onda posao preuzimaju alati koji dinamički generišu funkcionalan kod. Time se mijenja centralna paradigma: programiranje postaje proces nadgledanja, projektovanja i integracije, a ne ručno pisanje koda.

Većina relevantnih istraživanja ukazuje na ubrzanje rada. Prema zajedničkoj analizi Stanforda i MIT-a, programeri koji koriste alate zasnovane na vještačkoj inteligenciji rade od 20  do 35 posto brže, u zavisnosti od vrste zadatka. 

Kako navodi Erik Brynjolfsson, jedan od autora studije, "najveći efekat ubrzanja primećuje se kod manje iskusnih programera, dok seniori sve više preuzimaju uloge nadzora, integracije i validacije koda". Bloombergova interna analiza iz 2024. godine pokazuje isti trend: najveći rast potražnje bilježi se za pozicije koje kombinuju tehničko znanje i sposobnost upravljanja procesima zasnovanim na vještačkoj inteligenciji, dok nestaju uloge koje su se oslanjale na rutinske zadatke.

Iako manjina studija upozorava na rizike poput mogućnosti generisanja nepreciznog ili previše slobodnog koda, mišljenje većine istraživača je da vještačka inteligencija ubrzava razvoj, ali istovremeno mijenja njegovu strukturu. Evo kako se i to odražava na naš region.
 

Smanjivanje prostora za juniore i porast razlika u vještinama

Utjecaj globalnih trendova sve je vidljiviji i u zemljama Adria regiona. Lokalni IT sektor i dalje raste i ima snažan izvoz usluga, ali uvođenje vještačke inteligencije u razvoj softvera menja odnos između početničkih i senior pozicija.

Zadaci koji su ranije bili rezervisani za mlađe programere sada se sve češće automatizuju. IT firme u regionu imaju manju potrebu za većim brojem početnika, jer značajan dio rutine preuzimaju alati vještačke inteligencije. Te stvari vidimo i u analizi iz 2024 godine koja pokazuje da je bilo preko 50 posto manje oglasa za IT pozicije u poređenju sa 2023 godinom. Ovakav pad prvi put otvara ozbiljan jaz između ulaznih i naprednih pozicija, što utječe na cjelokupnu strukturu tržišta rada. Na primjer, junior programeri sa raznih fakulteta, primer Fakultet Organizacionih Nauka, ne mogu da pronađu posao i po osam mjeseci nakon završetka studija. 

Od programera se sada očekuje da razumiju arhitekturu sistema, pravilno postave zadatke vještačkoj inteligenciji i detaljno provere generisani kod. Ovo je posebno važno u sektorima gdje su bezbjednost i pouzdanost ključni, poput fintech industrije, telekomunikacija i razvoja specijalizovanih digitalnih proizvoda.

Uprkos globalnim trendovima, region kasni sa primjenom. Prema analizi ICT Huba, samo 34 posto  kompanija u Srbiji koristi alate zasnovane na vještačkoj inteligenciji u svom radu. Većina navodi "nedostatak znanja i obuke" kao glavnu prepreku, što dodatno širi jaz između onoga što tržište rada zahtjeva i onoga što kompanije i obrazovne institucije pružaju.
 

 

Kako ističe Ana Pošćić sa Sveučilišta u Zagrebu, "uvođenje vještačke inteligencije neće smanjiti broj radnih mjesta, ali će ih preraspodijeliti. Najveći izazov postaće stvaranje nove generacije inženjera koji razumeju kako da nadgledaju i kontrolišu rad vještačke inteligencije."

Transformacija tržišta rada u eri vještačke inteligencije

Vještačka inteligencija ne mijenja samo brzinu rada programera, ona redefiniše strukturu IT poslova, dinamiku zapošljavanja i način na koji se znanje vrjednuje. Globalni trendovi, od masovnih otpuštanja do rekordnih kompenzacija za vrhunske stručnjake, već utiču na Adria region, gdje se prostor za juniore smanjuje, a potražnja za seniorima i ekspertima za nadzor procesa vještačke inteligencije ubrzano povećava.

U praksi, programiranje postaje više proces dizajniranja, integracije i kontrole nego ručnog pisanja koda. Istovremeno, regionalne kompanije još uvijek zaostaju u primjeni AI alata, što produbljuje jaz između tržišta i obrazovnih institucija.

Za IT sektor u Adria regionu ključni izazov u budućnosti biće koordinacija obrazovnih programa, kompanijskih strategija i lokalne zajednice stručnjaka, kako bi se uskladilo ubrzanje razvoja sa realnim kapacitetima na tržištu.
U suprotnom, region rizikuje da propusti priliku da se pozicionira u vrhu globalnog talasa transformacije softverske industrije.