Nemoguće je govoriti o Nijagarinim vodopadima, a ne govoriti o Nikoli Tesli čija je vizija zauvijek promijenila način na koji se prirodna sila pretvara u energiju. Upravo tu, gdje voda pada u jednom od najmoćnijih prirodnih spektakala na svijetu, realizovana je jedna od ključnih tačaka moderne elektroenergetike i Teslinog naslijeđa.
Prema predanju, Tesla je još kao dječak, gledajući fotografiju Nijagarinih vodopada, zamislio da jednog dana ukroti njihovu ogromnu snagu i pretvori je u električnu energiju. Taj san počinje da se ostvaruje 1893. godine, kada Westinghouse dobija ugovor za izgradnju hidroelektrane koja će koristiti snagu Nijagare za snabdijevanje industrije i šireg regiona električnom energijom.
Skulptura Nikole Tesle u parku Kraljice Viktorije, sa vodopadima Horseshoe u pozadini. Spomenik je dizajnirao vajar Les Drysdale | Depositphotos
Uprkos brojnim tehničkim izazovima, velika elektrana je završena za tri godine u blizini gornjeg toka rijeke Nijagare. Godine 1896. puštena je u komercijalni rad prva velika svjetska hidrocentrala na naizmjeničnu struju – Niagara Power Station No. 1, kasnije poznata kao Adams Power Plant. Tog trenutka, uključivanje sistema izazvalo je prvi veliki prenos električne energije sa Nijagarinih vodopada ka gradu Buffalo, udaljenom oko 40 kilometara.
Od 13 patenata koji su korišćeni u radu ove centrale, čak devet pripada Tesli. Hidrocentrala je radila punih sto godina, sve do 2006, a od 2021. godine otvorena je za posjetioce kao jedno od ključnih mjesta Teslinog industrijskog i naučnog naslijeđa.
Tesla je rođen 10. jula. 1856. godine u Smiljanima. Ovo je još jedan spomenika na vodopadima koji se nalazi na Goats Islandu. Poklonila ga je SAD-u 1976. godine tadašnja Jugoslavija. Spomenik je djelo hrvatskog vajara Frane Kršinića | Depositphotos
Nijagarini vodopadi nalaze se na granici Kanade i SAD i smatra se da su nastali prije više od 12.000 godina. Iako nisu visoki poput Anđeoskih vodopada u Venecueli, poznati su po svojoj širini i izuzetnoj snazi – sa protokom od više od šest miliona kubnih stopa vode u minuti, među najmoćnijim vodopadima su na svijetu. Nalaze se između dva "blizanačka" grada – Niagara Falls u Ontariu (Kanada) i Niagara Falls u New Yorku (SAD), a čine ih tri glavna djela: Horseshoe Falls na kanadskoj strani, American Falls i Bridal Veil Falls na američkoj strani.
Simbol Nijagarinih vodopada | Nataša Kočiš
Ove godine se obilježava 170 godina od Teslinog rođenja, kao i 130 godina od implementacije njegovog sistema polifazne naizmjenične struje na Nijagarinim vodopadima, gdje mu je 2006. godine podignut i spomenik. Moje putovanje je zbog polaska iz Toronta, počelo sa kanadske strane, koja se često smatra impresivnijom, pa nije bilo iznenađenje što su tog dana pristizale i organizovane ture iz SAD.
Turistički brod u obilasku | Nataša Kočiš
Legenda o džinovskoj rogatoj zmiji
Nijagarini vodopadi imaju bogatu i zanimljivu istoriju koja se proteže hiljadama godina, i koja je obilježena značajnim događajima i prekretnicama. Mnogo prije nego što su stigli evropski doseljenici, region je bio dom autohtonih naroda, uključujući Irokeze i Neutralne nacije (takođe poznate kao Atavandaron, plemenska konfederacija irokeških naroda), koji su poštovali vodopade zbog njihove moći i ljepote.
Najveća grupa Neutralne nacije nazivala je sebe Chonnonton (Čuvari jelena). Druga, Onguiaahra (Blizu Velikih Voda, Morskog Prolaza ili Vrata), naseljavala je južno Nijagarino poluostrvo, po čemu je region i dobio ime.
U vrtlogu istorije i moći prirode | Nataša Kočiš
Nijagarini vodopadi imaju poseban značaj kao prirodna znamenitost sa velikim značenjem i moći. i za Haudenosaunee, (Ljude Duge Kuće) i za Anishinaabek (Ljude), čije je kasnije prisustvo potisnulo Neutralnu naciju.
Među Haudenosaunima, narod Seneka (Onondowa-gah, ili Ljudi sa Velikih brda) počeo je da posjećuje Nijagaru prije više od 1000 godina i stvorio je priče o vodopadima kao mjestu moći. Zamišljali su svijet stalne borbe između sila tame koje predstavljaju džinovske, rogate zmije koje žive pod vodom, i dobroćudnih Gromovnih Bića koja su živjela iza vodopada, koja su se usuđivala da izlaze samo kad god bi zmije pokušale da izrone na površinu da napadnu ljude.
Po njihovoj legendi, jedna takva zmija, plivajući uzvodno, smrtonosno je pogođena gromom koji su bacila Gromovna Bića. Njegovo ogromno ranjeno tijelo je struja nosila do ivice vodopada gdje su mu se rogovi i rep zakačili za stijene. Dok je umirala, tijelo se ukrućivalo i stvrdnulo u obliku luka, stvarajući tako vodopade u obliku polumjeseca.
Dolazak Evropljana i početak turizma
Kada su Francuzi stigli u 17. vijeku, Nijagarini vodopadi su se nalazili oko 100 metara sjevernije nego danas. Konstantna erozija je dovela do toga da se ivica vodopada povlači tokom vijekova. Međutim, prije 12.000 godina, kada su prvi autohtoni narodi vidjeli vodopade, oni su se nalazili blizu mjesta gdje se nalazi današnji most Lewiston-Queenston, koji premošćuje međunarodnu granicu između Kanade i SAD, na udaljenosti od približno devet kilometara od njegove sadašnje lokacije.
Skylon kula | Nataša Kočiš
Smatra se da najraniji evropski izvještaj o Nijagarinim vodopadima potiče od francuskog istraživača i priznatog osnivača grada Qubeca, Samuel de Champlain-a tokom njegovog prvog putovanja u Novi svijet još 1604. godine.
Belgijski istraživač i sveštenik Louis Hennepin, je prvi vodopade opisao u svojoj knjizi A New Discovery (Novo otkriće) izdatoj 1697. godine. Njegovi izvještaji su izazvali interesovanje i radoznalost, ali su vodopadi postali popularna destinacija tek početkom 19. vijeka.
Prva poznata osoba koja je posjetila vodopade bila Theodosia Burr Alston, ćerka trećeg potpredsjednika SAD, Aron Burra, kojoj je posvećena balada, "Dear Theodosia" u poznatom mjuziklu Hamilton.
Do sredine 19. vijeka, vodopadi su postali glavna atrakcija, privlačeći posjetioce iz cijelog svijeta, a danas vodopade godišnje posjeti između 12 do 14 miliona posjetilaca, što ih čini jednim od najposjećenijih vodopada na svijetu.
Pogled sa Skylon kule | Nataša Kočiš
Izlet pun hedonizma i ledenog vina
Od Toronta do Nijagarinih vodopada je organizovanim prevozom trebalo oko sat i po vremena, i te jednodnevne ture omogućavaju izlet koji nećete zaboraviti. Put to vodopada je uključio i put kroz piktoreskno mjesto Niagara-on-the-Lake, na obali jezera Ontario, jednom od najživopisnijih gradova Kanade. Ovo simpatično mjestašce je osnovano kao naselje za lojaliste Ujedinjenog carstva 1781. godine, i bio je prva prijestonica Gornje Kanade. Takođe je poznat kao dom prve javne biblioteke, i mjesto najstarije štamparije u Gornjoj Kanadi gdje su objavljene prve novine, "Gazeta".
Jezero Ontario | Nataša Kočiš
Danas, ovaj gradić je prepun malih zanatlijskih i specijalizovanih prodavnica, i restorana. Tu ćete naći i apoteku Nijagara, koja je bila funkcionalna apoteka od 1820. do 1964. godine; pozorište Royal George Theatre, i The Prince of Wales Hotel, kultni objekat koji je izgrađen 1864. godine.
Tu je i Stara sudnica i Cenotaph of Niagara-on-the-Lake (ili Spomen-kula sa satom), a odmah izvan Nacionalnog parka ljepote naći ćete još više istorijskih mjesta za posjetu, poput tvrđava Fort George i Fort Mississauga, istorijskih, susjednih mjesta obalske odbrane iz 19. vijeka koje su služile kao glavno britansko sjedište.
Zamrznuto grožđe spremno za Eiswein - tradicija vinifikacije koja potiče iz 1794. godine iz Frankonije, u Njemačkoj | Depositphotos
Izlet je bio dodatno obogaćen posjetama vinarijama i degustaciji raznih vina, uključujući Eiswein, tj. Ice Wine ("ledeno vino"), čije porijeklo datira iz 1794. godine u Frankoniji, u Njemačkoj, gdje je neočekivani mraz primorao vinare da ili bace zamrznuto grožđe ili pokušaju sa vinifikacijom. Nakon presovanja, otkrili su da je sok intenzivno koncentrovan, što je dalo izvanredno vino kakvo ranije nisu proizvodili. Ovo otkriće dovelo je do vjekovne tradicije koja postaje jedan od najzahtjevnijih i najisplativijih stilova proizvodnje vina.
Ice wine je stigao u Kanadu ranih 1970-ih, kada počinje i tamo da se proizvodi, a pionir u pravljenju vina u Kanadi je bio njemački imigrant Walter Hainle. Danas je Kanada priznata kao najveći svjetski proizvođač ledenog vina. Ovaj specifičan, ali izuzetno prijatan ukus je toliko popularan u Kanadi da ćete ga naći u čajevima, čokoladama, sladoledima, raznim drugim slatkišima, a koristi se i kao baza za razne umake.
Ovde smo imali degustaciju javorovog sirupa | Nataša Kočiš
Nezaobalizni dio izleta je bio i degustacija javorovog sirupa, kao i učenje o tome kako se on pravi. U pitanju je sladak prirodni sirup napravljen od soka šećernog javora, poznat po svom bogatom ukusu, i veoma je popularan u Sjevernoj Americi, ali on postaje sve popularniji u ostatku svijeta, pa i na Balkanu. Zanimljivo je da postoje dve vrste javorovog sirupa – A i B stepena. A stepen je podijeljen na osnovu boje – svjetli, srednji i tamni ćilibar, i najčeće se koristi kao preliv za palačinke (ili zamjena za šećer, poput meda), dok najtamniji sirup spada u B stepen i koristi se za pečenje. Kanada je trenutno dominantni svjetski izvoznik javorovog sirupa, sa otprilike 84-85 odsto globalnog izvoza.
Obilazak vodopada
Što se tiče samih vodopada, apsolutno najbolji način da ih vidite jeste na brodu - bićete na vodi i moći ćete bukvalno da osetite snagu vodopada! Sa kanadske strane postoji samo jedna brodska kompanija koja ide do Nijagarinih vodopada i ta vožnja traje nekih dvadesetak minuta. Budite spremni da ćete se pokvasiti, iako ćete dobiti zaštitnu kabanicu, ali nećete zažaliti – iskustvo je fantastično!
Ovo je pogled sa turističkog broda - nemojte se uplašiti i obavezno ponesite kabanicu | Nataša Kočiš
Osim vodopada, u gradu možete posjetiti izložbu cvijeća koja se sastoji od tri kuće koje prikazuju cvjetne eksponate i tropske biljke. Različite cvjetne izložbe se održavaju tokom cijele godine kako bi se proslavila različita godišnja doba, kao i praznici.
Tu je i Botanička bašta koja se prostire na oko 40 hektara gdje ćete naći staze za šetnje, livade, arboretum (botanička bašta posvećena drveću), bašte bilja i povrća, ružičnjak, kao i Školu hortikulture Nijagarinih parkova.
Za najbolji pogled, treba se popeti na Skylon Tower gdje je vidljivost iz opservatorije po vedrom danu čak do 125 km | Nataša Kočiš
Za najbolji pogled, treba se popeti na Skylon Tower gdje je vidljivost iz opservatorije po vedrom danu čak do 125 km. Visina kule iznad klisure Nijagarinih vodopada je visoka 235 metara, a stvarna visina kule Skylon od podnožja je 157 metara. Ova kula je i mjesto gde se nalazi 'Muzej smjelih' (Daredevil Barrel Museum), sa pravim buradima i pričama onih koji su se usudili da pređu preko vodopada i preživjeli da ispričaju tu priču. Prema istorijskim izvorima, do sada je devetnaest ljudi pokušalo da pređe preko Nijagarinih vodopada u buretu ili sličnim spravama. Među njima, devetoro ljudi je uspješno preživjelo pad, četiri osobe su poginule tokom pokušaja, a šest su zaustavile vlasti prije nego što su mogle da bilo šta pokušaju. Prva osoba koja je uspješno prešla preko vodopada u buretu bila je 63-godišnja učiteljica Annie Edson Taylor 1901. godine.
Depositphotos
Od 1925. godine, Nijagarini vodopadi su uveče osvetljeni šarenim svjetlima, a svjetla mijenjaju boje tokom cijele noći. Tačno vrijeme paljenja svjetla varira tokom godine, pa je najbolje unaprijed pogledati raspored. Osim toga, od sredine maja do sredine oktobra vatromet se održava svake noći na Nijagarinim vodopadima. Iako traje samo oko pet minuta, i dalje je prilično zanimljiv za gledanje.
Što se tiče najboljeg vremena za posjetu to bi bilo krajem proljeća ili početkom jeseni. Ljeto jeste najpopularnije vrijeme za posjetu, ali tada možete očekivati velike gužve, vrućine i 'vrelije cijene'. A zimi se mnoge aktivnosti na vodopadima zatvaraju, pa ćete propustiti mnogo zanimljivih posjeta.
.webp){kind=icon}
