Izbori u Rumuniji - podijeljenost između lokalnog Trumpa i favorita EU

Izbori u Rumuniji mogli bi da budu prekretnica za daljnju sudbinu te zemlje. Rumunska dijaspora je u četvrtak po centralnoevropskom vremenu već počela da glasa na drugom krugu predsjedničkih izbora za koje se smatra da će popriično uticati, ne samo na političku sudbinu Rumunije, već i na rat u Ukrajini i odnose unutar Evropske unije.

Pred biračima je izbor između dva potpuno suprotna kandidata. Jedan je proevropski nezavisni kandidat i aktuelni gradonačenik Bukurešta Nicusor Dan, koji važi za favorita evropskih vladajućih elita. A drugi je lider najveće krajnje desničarske opozicione stranke Alijanse za uniju Rumunije (AUR) George Simion, kojeg mediji portretišu kao rumunskog Trumpa i koji je favorit desničarsko populističkih stranaka stranaka širom Evrope.

Simion je u prvom krugu osvojio 3.862.761 glas, odnosno 40,96 odsto što je bilo znatno više nego što su mu istraživanja javnog mnjenja prognozirala, dok je Dan dobio 1.979.767 glasova odnosno 20,99 odsto. Drugi krug je izmakao bivšem lideru liberalne partije Crinu Antonescuu, koji je imao podršku tada aktuelne vladajuće koalicije, ali je završio na trećem mjestu sa nepunih 1,9 miliona glasova, odnosno oko 20 odsto.

Zbog neuspjeha Antonescua, premijer Marcel Ciolacu je pod obrazloženjem da vlada više nema legitimitet podnio ostavku, čime je dodatno zakomplikovana politička scena u Rumuniji. Vršilac dužnosti predsjednika Rumunije Ilie Bolojan je potom za vršioca dužnosti premijera imenovao Catalina Predoiua, bivšeg ministra unutrašnjih poslova i pravde iz redova Nacionalne liberalne stranke.

Depositphotos  George Simion važi za rumunskog Trumpa

Nova vlada bi, pak, trebao da bude formirana 19. maja, dan nakon drugog kruga predsjedničkih izbora. Uprkos tome što krajnje desničarske stranke u rumunskom parlamentu nemaju dovojno poslanika za parlamentarnu većinu, Simion će ukoliko bude izabran za predsjednika odmah za premijera nominovati Calina Georgescua, desničarskog političara kojem je zabranjeno da se kandiduje za predsjednika.

Ovo je, inače, drugi pokušaj da se izabere predsjednik Rumunije, nakon što je prošlog novembra nakon prvog kruga glasanja Ustavni sud Rumunije poništio cijeli izborni proces zbog, kako su tvrdile vlasti, ruskog miješanja i manipulacija na društvenim mrežama koje su išle u prilog kandidatu krajnje desnice Georgescuu, koji je osvojio najviše glasova. Isti sud je ovog proljeća potvrdio odluku Centralne izborna komisije Rumunije da zabrani Georgescuu da uopšte ponovo učestvuje na predsjedničkim izborima, što je izazvalo ulične proteste, ali i rasprave da li je u pitanju borba protiv ruskog uticaja na rumunski demokratski proces ili je upravo samom zabranom ugrožena demokratija u Rumuniji.

Na ponovljenim presjedničkim izborima, Simion se kandidovao uz podršku Georgescua, osvojivši pritom više glasova nego što su njih dvojica kao zasebni kandidati ukupno osvojili prošle godine.

Drugi krug izbora, prema istraživanjima javnog mnjenja, biće neizvjestan

Simion je ovih dana u razgovoru za rumunski TV kanal Digi24 rekao da postoje različite opcije za budući politički put, uključujući mogućnost održavanja prijevremenih izbora.

Drugi krug izbora, i prema istraživanjima javnog mnjenja, biće neizvjestan. Posljednje istraživanje javnog mnjenja, obojici kandidata prognozira po 48,2 odsto glasova, pri čemu analize govore o tome da su se glasovi vladajućih stranaka uglavnom prelili u tabora Dana.

Bloomberg  Većina provladinih glasača će glasati za aktuelnog gradonačelnika Bukurešta Nucusora Dana

S druge strane, jedno drugo istraživanje urađeno bez anketiranja rumunske dijaspore Simionu prognozira 52 odsto a Danu 48 odsto gasova. Prema tom istraživanu, 59 odsto mađih od 30 godina glasaće za Simiona, dok među visokoobrazovanima će čak 74 odsto njih glasati za Dana.

Kako je ranije ocijenio Bloomberg, ishod će odlučiti da li će Rumunija, kao članica EU i NATO-a, nastaviti dosljedan transatlantski kurs, ili će se okrenuti antisistemskoj politici koja dovodi u pitanje liberalni poredak Evropske unije.

Simion sebe predstavlja svojevrsnim rumunskim Trumpom, pri čemu ističe da građani okreću leđa establišmentu zbog hroničnog siromaštva, korupcije i nedostataku odlučnosti trenutne vlade da zaštiti interese Rumunije u Evropskoj uniji i svijetu. Osim toga, kritičari ga smatraju proputinovskim čovjekom zbog svog kritičnog stava prema vojnom snabdijevanju Ukrajine, koji dijelom ide upravo preko teritorije Rumunije. Kada se na to dodaju komentari zvaničnog Vašingtona, može se reći da je u Rumuniji došlo do sudara proputinovskog trampizma sa proevropskim elitama.

Rumunija pred istorijskim izborima

U analizi duboke krize u rumunskom političkom sistemu, Martin Ehl za češki list Hospodarske noviny, ističe da mnogi proevropski Rumuni smatraju nedjeljne izbore istorijskim, čak i prekretničkim.

"Ako bi Simion postao šef države, to bi imalo razarajuće posljedice po krhku rumunsku demokratiju. Rumunski nacionalisti poput Simiona i Georgescua kapitalizuju na činjenici da je većina Rumuna sita sistema koji je na snazi posljednje tri decenije, u kome vlast dijele dvije stranke koje su stvorile korupcijom zagađen duopol koji nije u stanju da pokrene zemlju naprijed ili obezbijedi bolji životni standard", ističe Ehl.

Bloomberg Zabranjeno mu da se kandiduje za predsednika ali sada bi mogao da postane premijer: Calin Georgescu

Kakvo je stanje u rumunskom biračkom tijelu, za rumunski list Libertatea objašnjava Sidonia Bogdan, ukazujući da ako im se pruži izbor, mnogi birači bi jednostavno zažmurili na ideologiju Georgea Simiona.

"Među rumunskim politikolozima postoji jednoglasnost da George Simion i njegova stranka zastupaju neolegionarsku, revanšističku ideologiju i umanjuju zločine i govor mržnje vođa (fašističkog) Legionarskog pokreta koji je bio na vlasti u Rumuniji (od 1927. do 1941. godine). Simionova lista problema je još duža", ističe ona i dodaje da na kraju krajeva, ova vrsta intelektualne potrage može se posmatrati kao elitistički luksuz, jer "većina Rumuna ima daleko hitnije finansijske probleme koje nijedna vlada posljednjih godina nije uspjela da riješi".

Pobjeda Simiona predstavljala bi veliki problem za EU

Međutim, pobjeda Simiona predstavljala bi veliki problem za Evropsku uniju, saglasni su mnogi evropski mediji. Holandski list De Folkskrant u uredničkom uvodniku ističe da političari poput Orbana, Fica i Simiona žele da "sprovode sopstvenu nacionalističku agendu dok istovremeno koriste subvencije EU i ekonomske prednosti".

"EU mora preduzeti odlučne mjere protiv toga. Oni koji žele ekonomski da profitiraju od Evrope takođe moraju da se obavežu na Evropu kao zajednicu demokratskih vrijednosti. Ovo je pitanje iskrenosti, ali i strategije", smatra uredništvo ovog lista i dodaje da u svijetu u kome su autokrate u usponu, "Evropa može da uzvrati udarac samo ako održi svoju unutrašnju koheziju i brani vrijednosti demokratije i vladavine prava".

Bloomberg  Rumunija na poitičkoj prekretnici

Ovi izbori nisu samo o tome ko će se useliti u predsjedničku palatu u Bukureštu već, kako ocjenjuju Heinrich Loth, riječ je i o poziciji Rumunije u svijetu gdje se ideologije snažno vraćaju.

"Ako imamo suverenističkog predsjednika, veoma je vjerovatno da će Rumunija postati trojanski konj unutar EU – glas koji sabotira zajedničke inicijative, blokira strateške odluke i podstiče evroskepticizam u regionu. Paradoksalno, takav predsjednik ne bi ojačao suverenitet Rumunije, već bi ga oslabio", ističe Loth u tekstu za rumunski portal Contributors. "Bez čvrstog partnerstva sa EU, Rumunija rizikuje da ostane sama u sivoj zoni – tačno tamo gdje Rusija želi da bude".

Baš zbog toga, analitičari ukazuju da bi izbor Simiona za predsjednika, koji ima dijelom ovlašćenja i u sferi spoljne politike, moglo da utiče i na rat u Ukrajini, jer upravo preko Rumunije ide većina ukrajinskog izvoza žitarica, ali i dopremanje zapadnog naoružanja Kijevu.