Da li AI uzima radna mjesta ili je to samo izgovor

Tehnološke kompanije u svijetu su, samo od početka godine do danas, otpustile više od 112.000 zaposlenih, a najnovija vijest da se Amazon sprema za nova masovna otpuštanja otvara pitanje da li je razlog veća primjena vještačke inteligencije ili je to samo izgovor.

Ko je u ovoj godini podijelio najviše otkaza

Prema Layoffs.fyi listi 218 tehnoloških kompanija u ovoj godini je otpustilo ukupno 112.732 zaposlenih. Po otkazima prednjači Intel sa 27.000 otkaza, a slijedi ga Microsoft sa 15.305 otkaza, te Amazon sa 14.100 otpuštenih radnika.

Međutim, Amazon bi mogao da nadmaši Intel jer, prema objavi Reutersa, planira ukinuti korporativna radna mjesta u nekoliko odjeljenja, među kojima su logistika, plaćanja, videoigre i odjeljenje za "cloud computing". Bez posla bi moglo ostati čak 30.000 ljudi. Portparol Amazona odbio je komentarisati navode o mogućim otpuštanjima.

Amazon, koji zapošljava više od 1,54 miliona ljudi širom svijeta, od čega je oko 350.000 u korporativnom sektoru, time se pridružuje rastućem trendu restrukturiranja u tehnološkoj industriji. Prema podacima Layoffs.fyi, ovo bi bilo najveće pojedinačno smanjenje radne snage u sektoru od 2020. godine.

Kako je poznato, Intel, Microsoft, Salesforce i Meta samo su neke od kompanija koje su već provele slične rezove, a mnogi od njih povezani su s uvođenjem generativne vještačke inteligencije i optimizacijom troškova.

Direktor Salesforcea Marc Benioff izjavio je u septembru da je kompanija otpustila 4.000 zaposlenih u korisničkoj podršci, navodeći sve veću primjenu vještačke inteligencije kao razlog za smanjenje radne snage.

Izvršni direktor Amazona Andy Jassy je ranije poručio da će razvoj AI tehnologije dugoročno smanjiti potrebu za određenim vrstama poslova, dok će istovremeno stvoriti potražnju za novim profilima zaposlenih.

Depositphotos

 

Da li kompanije zaista smanjuju broj radnika zbog vještačke inteligencije?

Da bi se ispitali stvarni efekti AI na tržište rada, u avgustovskim regionalnim poslovnim anketama ispitane su kompanije o stepenu primjene AI tehnologije i eventualnim promjenama u njihovoj radnoj snazi.

Istraživanje "Da li preduzeća smanjuju zapošljavanje zbog vještačke inteligencije?", proveo je Fed u New Yorku.

Rezultati pokazuju značajan porast upotrebe AI tokom protekle godine, ali vrlo mali broj firmi prijavio je otpuštanja uzrokovana tom tehnologijom. Naprotiv, za već zaposlene radnike AI češće znači prekvalifikaciju i dodatnu obuku, a ne gubitak posla - što je u skladu s prošlogodišnjim nalazima, naveli su iz njujorškog Feda.

Ipak, AI utiče na politiku zapošljavanja. Pojedine kompanije smanjuju nova zapošljavanja zbog automatizacije, dok druge zapošljavaju radnike koji posjeduju vještine rada s AI alatima. U narednom periodu, međutim, očekuje se veći broj otpuštanja i smanjenje planova zapošljavanja zbog AI, naročito među radnicima s visokom stručnom spremom.

Više kompanija koristi AI

U istraživanjima, firme iz regije New York - sjeverni New Jersey pitane su da li su u posljednjih šest mjeseci koristile AI u poslovnim procesima i da li planiraju da uvedu AI u narednih šest. To je obuhvatalo oblasti poput pretrage informacija, marketinga, poslovne analitike, upravljanja podacima i korisničke podrške. Kompanije koje su koristile AI samo za pretragu informacija nisu ubrajane među aktivne korisnike AI-a.

Prema rezultatima, 40 odsto firmi iz sektora usluga koristi AI ove godine, u odnosu na 25 odsto prošle godine, dok 44 odsto planira da uvede AI u narednih šest mjeseci. U proizvodnom sektoru, upotreba je porasla sa 16 odsto na 26 odsto, a otprilike trećina proizvođača planira njenu primjenu u bliskoj budućnosti. 

Očekivano, upotreba vještačke inteligencije znatno se razlikuje među industrijama. Više od polovine kompanija iz sektora informacija, finansija te profesionalnih i poslovnih usluga koristi AI u svojim poslovnim procesima, dok nijedna firma iz poljoprivrednog sektora nije prijavila korištenje AI tehnologije. U sektorima veleprodaje i turizma i ugostiteljstva AI koristi između 40 i 45 odsto kompanija, dok je u oblastima obrazovanja i zdravstva, ličnih usluga i maloprodaje taj udio oko trećina firmi.

Značajan trend predstavlja porast upotrebe komercijalnih (plaćenih) AI alata, što potvrđuje dublju integraciju vještačke inteligencije u poslovanje. Oko polovine firmi u sektoru usluga koje koriste AI sada koristi plaćene alate - što je povećanje od 16 procentnih poena u odnosu na prošlu godinu. U proizvodnom sektoru, taj udio iznosi 46 odsto, što je ogroman skok sa samo sedam odsto prošle godine, odnosno rast od 39 procentnih poena.

Način primjene AI-a razlikuje se od sektora do sektora, ali nekoliko područja posebno se ističe. Više od polovine firmi u sektoru usluga i više od 40 odsto proizvođača koristi AI za pretragu informacija, dok između 50 i 60 odsto obje grupe koristi AI u marketingu i oglašavanju. Poslovna analitika takođe spada među najčešće oblike primjene.

Oko trećine firmi u sektoru usluga koristi AI za upravljanje podacima, a oko četvrtine za korisničku podršku i razvoj novih poslovnih procesa. Među proizvođačima, manji, ali značajan broj koristi AI za razvoj novih radnih tokova, kao i za kontrolu kvaliteta, računovodstvo i podršku korisnicima.

Kako se kompanije prilagođavaju 

Istraživanja su imala za cilj da procijene na koji način firme prilagođavaju svoju radnu snagu usljed širenja vještačke inteligencije, kroz četiri moguća pristupa.

Prvo, kompanije mogu otpustiti postojeće zaposlene ako AI u potpunosti preuzme njihove poslove.

Drugo, mogu smanjiti planove zapošljavanja, jer automatizacija određenih zadataka ili veća produktivnost smanjuju potrebu za novim radnicima.

Treće, firme mogu zapošljavati nove radnike koji znaju da koriste AI alate.

Četvrto, mogu prekvalifikovati postojeće zaposlene, kako bi mogli primjenjivati AI u svom radu.

U grafikonu ispod prikazani su procenti firmi koje su primijenile svaku od ovih mjera, uz poređenje s rezultatima iz istog perioda prošle godine i očekivanjima za narednih šest mjeseci.

Iako su otpuštanja zbog primjene vještačke inteligencije i dalje rijetka, kompanije iz sektora usluga očekuju njihov porast u narednim mjesecima. Tokom prethodnih šest mjeseci, samo jedan odsto uslužnih firmi otpustilo je radnike zbog AI, što je znatan pad u odnosu na 10 odsto iz prošlogodišnjeg istraživanja. Ipak, 13 odsto ispitanih firmi očekuje otpuštanja u narednih šest mjeseci - iako je prošle godine sličan broj to najavljivao, a u praksi su otpuštanja bila minimalna. U proizvodnom sektoru nijedna firma nije prijavila otpuštanja, niti ih planira u bliskoj budućnosti, navode iz Feda.

S druge strane, 12 odsto uslužnih firmi koje koriste AI navelo je da su zbog toga smanjile zapošljavanje u proteklih šest mjeseci, dok gotovo četvrtina onih koje planiraju uvesti AI u narednom periodu očekuje isto. Ovi podaci se poklapaju sa rezultatima regionalnog istraživanja američke centralne banke u Dallasu, prema kojem je 10 odsto poslovnih lidera izjavilo da im je AI smanjio potrebu za novim radnicima.

Zanimljivo je da se smanjenje zapošljavanja uglavnom odnosi na radna mjesta koja zahtijevaju fakultetsko obrazovanje, što bi djelimično moglo objasniti otežano zapošljavanje novodiplomiranih studenata. Za razliku od toga, među proizvođačima nije bilo smanjenja zapošljavanja, iako blizu 10 odsto njih očekuje da će ga smanjiti u narednih šest mjeseci.

Kao protivteža tom trendu, 11 odsto firmi iz sektora usluga i sedam odsto proizvođača izjavilo je da su zapošljavali više radnika zahvaljujući AI-u, dok 10-15 odsto obje grupe planira nova zapošljavanja u narednih šest mjeseci. Ti poslovi uglavnom zahtijevaju visoko obrazovanje, što je u skladu s nalazima američke centralne banke iz Atlante. Iako rijetko, neke firme koje su otpuštale ili smanjivale zapošljavanje istovremeno su zapošljavale nove radnike, što pokazuje da su efekti AI-a na radnu snagu složeni i višeslojni.

Kao i prošle godine, znatan broj firmi navodi da prekvalifikuje postojeće radnike koji rade s AI tehnologijama. Više od trećine uslužnih firmi i 14 odsto proizvođača izvijestilo je da su sproveli programe obuke. Obuke obuhvataju radnike različitih nivoa obrazovanja, iako nešto češće one s fakultetskom diplomom. Gotovo polovina firmi iz oba sektora planira dodatne obuke u narednih šest mjeseci - što je sličan rezultat kao i prošle godine.

Umjeren uticaj na tržište rada - za sada

Iako kompanije koje koriste AI već prilagođavaju radnu snagu, važno je naglasiti da se to odnosi samo na 25-40 odsto preduzeća koja su tu tehnologiju već implementirala. Ukupni efekti na tržište rada su zasad umjereni, bez naznaka značajnijeg pada zaposlenosti. U mnogim slučajevima, AI ne dovodi do gubitka posla, već do promjene u strukturi poslova i obuke postojećih zaposlenih, navodi centralna banka iz New Yorka.

AI, s druge strane, otvara nove prilike za radnike sa specifičnim vještinama, jer pojedine firme zapošljavaju stručnjake za rad s ovom tehnologijom. Ipak, za neke tražioce posla, posebno visokoobrazovane, AI već sada znači manje mogućnosti za zapošljavanje, budući da dio kompanija smanjuje potrebe za novim radnicima.

U narednim mjesecima, kompanije očekuju veći broj otpuštanja i sporiji rast zapošljavanja kako AI postaje integralni dio njihovog poslovanja.