Spremite 250.000 KM ako želite da parirate bankama – šta donose zakoni o platnim uslugama

Banke u Bosni i Hercegovini (BiH) mogle bi tokom 2026. godine da dobiju konkurenciju u sektoru platnih usluga jer su entiteti pripremili izmjene zakona kojima će, pored banaka i pošta, platne usluge moći da pružaju i nebankarske finansijske organizacije - platne institucije.

Zakoni o platnim uslugama istovremeno su urađeni u Federaciji Bosne i Hercegovine (FBiH) i Republici Srpskoj (RS) i nakon usvajanja u vladama, upućeni su u procedure usvajanja u parlamente. Analiziramo šta donose ovi zakoni, s napomenom da su moguće izmjene u daljnjoj proceduri usvajanja.

Ko će moći da pruža platne usluge u FBiH, a ko u RS

Zakonom je propisano da pružalac platnih usluga u FBiH može da bude banka, platna institucija, pružalac usluge iniciranja plaćanja i registrovani pružalac usluga informacija o računu, mikrokreditno društvo, Centralna banka Bosne i Hercegovine, Federacija Bosne i Hercegovine i jedinice lokalne samouprave i javni poštanski operateri sa sjedištem u FBiH.

Druga lica ne smiju pružati platne usluge u FBiH, a izuzetak je Razvojna banka FBiH koja pruža platne usluge u skladu sa zakonom kojim je osnovana.

Pružalac platnih usluga u Republici Srpskoj može da bude banka, društvo za izdavanje elektronskog novca, mikrokreditno društvo, platna institucija, pružalac usluge pružanja informacija o računu, Ministarstvo finansija Republike Srpske i organi jedinica lokalne samouprave, Investiciono-razvojna banka Republike Srpske i javni poštanski operater sa sjedištem u RS.

Pružanje platnih usluga, koje obavlja Centralna banka BiH vrši se u skladu s propisima kojima se uređuju njene nadležnosti i ovlašćenja. Kada Ministarstvo finansija Republike Srpske, organi jedinica lokalne samouprave pružaju platne usluge u okviru svojih isključivih nadležnosti i ovlašćenja utvrđenih posebnih zakonom, ne primjenjuju se odredbe novog zakona.

Precizirano je da pošte mogu vršiti isplatu gotovog novca potrošačima na teret računa koji se vodi kod banke i prijem i naplatu čekova po tekućim računima potrošača. Pošte mogu pružati platne usluge u ime i za račun banaka, a mogu pružati i usluge posredovanja između banaka i korisnika.

Zakonodavci i regulatori će o novim odredbama ovih zakona govoriti i na šestoj konferenciji DDays koja će se pod nazivom "Finansije 4.0-aktuelni trendovi i izazovi u finansijskom sektoru JIE" održati 23. aprila u Banjoj Luci.

Konvertibilna marka - KM (Centralna banka BiH)

 

Ko može da osnuje platnu instituciju

Pravno lice u FBiH koje namjerava da pruža platne usluge kao platna institucija podnosi Agenciji za bankarstvo FBiH zahtjev za izdavanje odobrenja za pružanje platnih usluga. Agencija ima rok od 60 dana da donese Rješenje o davanju odobrenja, nakon čega pravno lice može da pruža platne usluge.

Takođe, Agencija oduzima odobrenje za pružanje platnih usluga ako platna institucija ne počne da pruža platne usluge u roku od godinu dana ili ako duže od šest mjeseci ne pruža platne usluge. Takođe, odobrenje se oduzima ako platna institucija dobije odobrenje na osnovu neistinite ili netačne dokumentacije ili ako se utvrdi da su aktivnosti platne institucije povezane s pranjem novca i finansiranjem terorističkih aktivnosti.

Što se tiče Republike Srpske, platna institucija je privredno društvo sa sjedištem u Republici Srpskoj koje ima dozvolu Agencije za pružanje jedne ili više platnih usluga. Platna institucija može početi da pruža platne usluge po dobijanju dozvole Agencije. Platna institucija koja, pored platnih usluga, obavlja samo operativne i pomoćne poslove povezane s pružanjem platnih usluga, ne smatra se hibridnom platnom institucijom.

Osnivački kapital isti u oba entiteta Osnivački kapital platne institucije koja se bavi izvršavanjem novčanih doznaka ne može biti manji od 40.000 KM. Ako platna institucija izvršava usluge iniciranja plaćanja, onda njen osnivački kapital ne može biti manji od 100.000 KM. Osnivački kapital platne institucije mora da bude minimum 250.000 KM ako pruža jednu ili više platnih usluga. Sve odredbe oko usluga i visine osnivačkog kapitala usaglašene su u oba entitetska zakona.   Minimalni osnivački kapital platne institucije mora biti uplaćen u novcu.

  

Zakoni stvaraju prostor za uvođenje "otvorenog bankarstva"

Iz Vlade Republike Srpske naveli su da zakon o platnim uslugama predstavlja reformski zakon u oblasti platnog prometa.

"Zakonom se stvaraju pravne pretpostavke za postepeno uvođenje koncepta tzv. otvorenog bankarstva u kojem, osim banaka i Preduzeća za poštanski saobraćaj Republike Srpske, platne usluge mogu da pružaju i nebankarske finansijske organizacije - platne institucije", istakli su u Vladi RS.

Osim toga, donošenje ovog zakona takođe predstavlja jedan od najznačajnijih zahtjeva za priključenje evropskom platnom sistemu za prekogranična plaćanja u evrima - SEPA (eng. Single Euro Payments Area).

Iz Vlade Federacije BiH su naveli da nastoje smanjiti troškove transakcija u ekonomiji, povećati efikasnost platnog prometa i otvoriti prostor za razvoj novih finansijskih usluga, u trenutku kada digitalizacija i integracija s evropskim tržištem postaju sve važniji faktori konkurentnosti.

"Paket od šest zakona i izmjena zakona, koji je upućen Parlamentu Federacije BiH po hitnoj proceduri, predstavlja jasan signal da se finansijska politika entiteta pomjera ka dugoročnim strukturnim reformama, a ne parcijalnim korekcijama postojećeg sistema", naveli su u Vladi BiH.