Šta je tačno AI nezavisnost i kako se ona ispoljava? Cilj Evropske unije u 2026. godini je da dostigne AI nezavisnost i konkuriše na globalnom nivou silama kao što su Kina i Amerika.
Vještačka inteligencija danas ima istu stratešku težinu kakvu su u 20. vijeku imali nafta, čelik i električna energija. Zemlje koje kontrolišu AI infrastrukturu – čipove, modele, podatke i klaud – imaju direktan uticaj na ekonomiju, bezbjednost i političku autonomiju drugih.
Evropa je trenutno zavisna od američkih i kineskih platformi, što znači da ključni sistemi (zdravstvo, finansije, energetika, odbrana) funkcionišu na tehnologijama koje nisu pod evropskom kontrolom. Za Evropsku uniju to predstavlja dugoročan strateški rizik.
EU ima vrhunske istraživače, univerzitete i inženjere, ali najveća ekonomska vrijednost AI-ja se realizuje van Evrope.
Kako izgleda zavisnost u praksi:
-
Evropski startup trenira model na američkom klaud sistemu
-
Plaća vrijeme korišćenja GPU resursa američkim kompanijama (engl. GPU – Graphics Processing Unit, grafički procesor za treniranje i izvršavanje AI modela)
-
Gradi proizvod na američkim API-jima (engl. Application Programming Interface – programskim interfejsima, to jeste softverski sloj koji omogućava povezivanje s AI modelima i cloud servisima)
-
Ako uspije - kupuje ga velika američka IT firma, ili neko od veličanstvenih sedam
-
Rezultat: rad i znanje ostaju u Evropi, ali profit, porezi i strateška kontrola odlaze u SAD. To dodatno jača tehnološki jaz između EU i Sjedinjenih Američkih Država.
Kako EU teži ka nezavisnosti
Evropska unija lansirala je 11. februara 2025. godine inicijativu InvestAI, plan za mobilizaciju 200 milijardi evra investicija u vještačku inteligenciju. Od toga, 20 milijardi evra namijenjeno je izgradnji četiri gigafabrike za vještačku inteligenciju širom kontinenta. Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen objavila je da će svaka gigafabrika biti opremljena sa oko sto hiljada čipova za vještačku inteligenciju, četiri puta više nego trenutne gigafabrike.
Paralelno, EU razvija EU Sovereign Tech Fund, prijedlog za fond od 350 miliona evra za sedam godina fokusiran na održavanje kritične infrastrukture otvorenog koda (engl. open-source, kod koji je slobodno dostupan). Inspirisan njemačkim Sovereign Tech Agency, koji je od 2022. uložio preko 24,6 miliona evra, fond podržavaju Mercedes-Benz, GitHub i evropske vlade.
Za inovacije u oblasti vještačke inteligencije, EU je 12. decembra 2025. usvojio Horizon Europe program za 2026-2027. koji ima i veliki uticaj na Adria region.
Koji su to EU programi na koje možete da aplicirate u 2026. godini
Sve zemlje iz regiona spadaju u Widening kategoriju unutar Horizon Europe programa. EU je za Widening u 2026. godini predvidio 485 miliona evra, od čega 416,5 miliona kroz konkurse između januara i septembra 2026. Widening omogućava institucijama iz regiona da budu koordinatori projekata bez direktne konkurencije s institucijama iz razvijenijih EU zemalja.
Hrvatska i Slovenija kao EU članice imaju pristup svim programima iz Wideninga, ali ni ostalim zemljama regiona, koje nisu u EU, ovog puta nisu uskraćeni ovi programi!
EU programi dolaze sa složenim pravilima, kriterijumima usklađenosti i konkurencijom. Lokalne kompanije moraće da ulažu u razumijevanje sistema, grade kapacitete i dokažu rezultate. Za one spremne na trud, evropske investicije u vještačku inteligenciju predstavljaju priliku da učestvuju u programima vrijednim stotine miliona evra kroz Widening mehanizam dizajniran upravo za Adria region.
.webp){kind=icon}
