Kada se ChatGPT pojavio krajem 2022. godine i za nekoliko mjeseci postao dio rada i života miliona ljudi, malo ko je pretpostavljao kakve će potrese vještačka inteligencija (AI) uskoro izazvati na svjetskim berzama: hiljadu dolara uloženih u pravu akciju kompanije koja posluje u oblasti AI infrastrukture (hardver i softver) prije jedne decenije moglo je narasti do iznosa koji više liči na dobitak na lutriji nego na investicioni prinos.
Od OpenAI-ja (OpenAI), kompanije koja je razvila ChatGPT, tek se očekuje inicijalna javna ponuda (IPO), isto kao i od konkurenta Anthropica, događaji koji bi trebalo da donesu pravi cunami na berzama - talas koji je prije desetak dana prvi pokrenuo SpaceX (SpaceX) Elona Muska. Međutim, postoje kompanije iz tehnološkog sektora, koji se i sam sve više razvija oko AI-ja, koje su već godinama izlistane na berzama i već su stvorile pravo bogatstvo za svoje akcionare.
Kao naprimjer Nvidia (Nvidia), kompanija koja je nekada bila poznata uglavnom među ljubiteljima računarskih igara po svojim grafičkim karticama, danas je jedan od najmoćnijih "arhitekata" globalne AI infrastrukture. Akcija Nvidije samo u posljednjih godinu dana porasla je za više od 50 posto, za pet godina nevjerovatnih 953 posto ili 10 puta više, a ako ste kojim slučajem uložili 1.000 dolara prije 10 godina u tada neatraktivnu akciju koja je sredinom 2016. godine vrijedila jedva oko jednog dolara, danas biste imali oko 200.000 dolara.
Bloomberg
Ali priča o AI-ju na berzama nije samo priča o pobjednicima. Iza svake Nvidije ili Palantira postoje kompanije koje su nosile AI u samom nazivu, obećavale revoluciju, privukle milijarde dolara investicija, a zatim razočarale, izgubile gotovo cjelokupnu vrijednost ili potpuno propale. Pokušat ćemo predstaviti obje strane medalje: koliki je prinos za one koji su na vrijeme "pogodili" pravu kompaniju i zašto neke od najperspektivnijih AI priča na kraju nisu ispunile očekivanja.
Pobjednici u posljednjih pet godina
Nvidia (NVDA) + 953 posto za pet godina
Investicija od 1.000 dolara prije pet godina danas bi vrijedila oko 10.530 dolara.
Zašto je toliko porasla: Nvidia je praktično stvorila sopstvenu kategoriju - grafički procesori (GPU), koji su prvobitno bili namijenjeni video-igrama, pokazali su se kao idealan hardver za treniranje AI modela. Kompanija trenutno kontrolira oko 80-90 posto tržišta čipova za treniranje AI-ja, a njena softverska platforma CUDA stvorila je takozvani tehnološki "rov" -gotovo svi istraživači i inženjeri pišu kod optimiziran upravo za hardver Nvidije, što prelazak na konkurentske proizvode čini skupim i komplikovanim. S ekspanzijom generativne AI (ChatGPT, Grok, Claude itd.) od kraja 2022. godine, potražnja za njihovim čipovima nadmašila je sva očekivanja.
Super Micro Computer (SMCI) + 812 posto za pet godina
Investicija od 1.000 dolara prije pet godina danas bi vrijedila oko 9.120 dolara.
Zašto je toliko porasla: Super Micro Computer proizvodi servere i sisteme za skladištenje podataka specijalizovane za AI infrastrukturu, a više od 80 posto njihove prodaje povezano je s platformama zasnovanim na GPU čipovima Nvidije. Kao direktni snabdjevač takozvanih hiperskalera (velikih tehnoloških kompanija koje nude cloud usluge, kao što su Amazon Web Services, Microsoft Azure, Google Cloud Platform i druge) i kompanija koje grade data centre, Super Micro je direktno profitirao od buma AI infrastrukture. Važna napomena: ova akcija je također doživjela dramatičan pad 2024. godine zbog računovodstvenih kontroverzi i sudskih tužbi.
Broadcom (AVGO) + 734 posto za pet godina
Investicija od 1.000 dolara prije pet godina danas bi vrijedila oko 8.340 dolara.
Zašto je toliko porastao: Veliki rast tržišne vrijednosti Broadcoma u proteklih pet godina uglavnom je posljedica eksplozivnog rasta upotrebe AI čipova koje kompanija isporučuje, posebno u segmentu takozvanih Application-Specific Integrated Circuits (ASIC). Sve to u kombinaciji s veoma profitabilnim akvizicijama koje je Broadcom realizirao u oblasti infrastrukturnog AI softvera, kao i ogromnim operativnim maržama.
Umjesto da se direktno takmiči s Nvidijom i njenim GPU čipovima opće namjene, Broadcom projektuje i proizvodi prilagođene procesore po mjeri najvećih svjetskih kompanija koje pružaju cloud usluge, kao što su Alphabet ili Meta. Broadcom također dominira u oblasti ključnih komponenti za umrežavanje i preklapanje mrežnog saobraćaja, neophodnih za povezivanje hiljada AI servera.
Bloomberg
Advanced Micro Devices (AMD) + 507 posto za pet godina
Investicija od 1.000 dolara u AMD (AMD) prije pet godina danas bi vrijedila oko 6.070 dolara.
Zašto je toliko porastao: AMD je zabilježio ogroman rast zahvaljujući strukturnom zaokretu koji se dogodio na tržištu računara, vođenom vještačkom inteligencijom i rastućom potražnjom za serverima za data centre visokih performansi. Segment data centara sada je glavni pokretač rasta AMD-a, a potražnja za njihovim najpoznatijim EPYC serverskim procesorima jednostavno je eksplodirala, doprinijevši da tržišni udio kompanije u tom segmentu premaši 40 posto.
Također, klijenti poput Mete, Oraclea i OpenAI-ja okrenuli su se AMD-u kako bi smanjili svoju zavisnost od Nvidije, a samim tim i njenu pregovaračku moć.
Bloomberg Mercury
Palantir (PLTR) + 328 posto za pet godina
Investicija od 1.000 dolara u 2021. godini danas bi vrijedila 4.280 dolara.
Palantir (Palantir) je softverska kompanija specijalizirana za vještačku inteligenciju, analitiku velikih baza podataka, kao i automatizirane platforme za donošenje odluka, koje koriste komercijalni klijenti i državne institucije. Kompanija je izašla na berzu u septembru 2020. godine, pa se petogodišnji period analize njene akcije gotovo poklapa s cjelokupnim periodom njenog postojanja kao javne kompanije. Ako ste, pak, bili dovoljno entuzijastični kada je riječ o AI-ju i uložili u akciju Palantira još od samog IPO-a, danas bi vaših 1.000 dolara vrijedilo čak 12.380 dolara, jer rast od samog početka do danas iznosi nevjerovatnih 1.138 posto. Zapravo, početkom jeseni 2020. godine ušli biste po cijeni od oko devet dolara po akciji, dok je u junu 2021. akcija već vrijedila 25 dolara, odnosno porasla je gotovo tri puta.
Zašto je toliko porastao: Palantir je iskoristio lansiranje svoje platforme AIP (Artificial Intelligence Platform), koja omogućava klijentima od državnih agencija do bolnica i korporacija da ugrade generativnu AI direktno u svoje postojeće sisteme podataka. Kompanija posluje profitabilno prema takozvanim GAAP principima, odnosno općeprihvaćenim računovodstvenim principima u SAD, što je rijetkost za AI softversku kompaniju, a rast prihoda kontinuirano se kreće oko 60-70 posto godišnje. Za razliku od drugih kompanija u sektoru, Palantir praktično nema direktnu konkurenciju u svom specifičnom tržišnom segmentu.
Pobjednici u posljednjoj deceniji
Za period od jedne decenije, spisak kompanija koje su postojale prije 10 godina, a povezane su s vještačkom inteligencijom, znatno je kraći - većina današnjih AI lidera tada jednostavno nije postojala ili nije bila izlistana na berzi.
Nvidia (NVDA) +17.819 posto za 10 godina
Ovo je rast koji je teško i pojmiti: investicija od 1.000 dolara prije 10 godina danas bi vrijedila oko 179.000 dolara - svake godine, u prosjeku, vrijednost se više nego udvostručavala, i to u kontinuitetu tokom čitave decenije. U tom periodu dogodila se potpuna transformacija kompanije – od proizvođača grafičkih kartica za računare i laptope do ključnog igrača u globalnoj AI infrastrukturi.
Ključna odluka osnivača i izvršnog direktora Nvidije Jensena Huanga prije otprilike jedne decenije bila je da se posveti dizajniranju GPU čipova specifično za AI radne procese, čime je kompaniju doveo u vodeću poziciju i prije nego što je AI bum uopće počeo. Kada je generativna AI eksplodirala na globalnom nivou krajem 2022. godine, Nvidia je već imala gotov proizvod, razvijen ekosistem i tržišnu dominaciju izgrađenu kroz godine ulaganja u istraživanje i razvoj.
Microsoft (MSFT), Amazon (AMZN), Alphabet (Google - GOOG) - stabilni, diverzificirani dobici
Ove Big Tech kompanije postoje mnogo duže od AI buma i ostvarile su značajne prinose tokom 10 godina (uglavnom u rasponu od nekoliko stotina posto), podstaknute ne samo AI-jem, već i cloud infrastrukturom, oglašavanjem i prethodnim poslovnim linijama koje je AI samo dodatno ojačao posljednjih godina.
Konkretno:
Alphabet/Google - Gemini modeli, sopstveni TPU čipovi i Google Cloud;
+904 posto za 10 godina
Microsoft - strateška investicija u OpenAI i integracija AI-ja (Copilot) kroz čitav portfolio proizvoda;
+629 posto za 10 godina
Amazon - Amazon Web Services cloud infrastruktura i sopstveni AI čipovi (Trainium);
+586 posto za 10 godina
Bloomberg Mercury
I za kraj - ne tako lijep dio AI priče
Ovdje dolazimo do podjednako važnog dijela priče. Za svaku Nvidiju postoji desetak kompanija koje su predstavljane kao "sljedeća velika AI priča", ali nisu uspjele ispuniti ta očekivanja.
C3.ai (AI) - pad od više od 90 posto u odnosu na maksimalnu vrijednost
C3.ai je posebno ilustrativan slučaj zato što je kompanija imala berzansku oznaku "AI" - savršen brending u pravo vrijeme. Izašla je na berzu u decembru 2020. po cijeni od 42 dolara po akciji, brzo skočila na historijski maksimum od 161 dolara istog mjeseca... a od tada neprestano pada. Investitori koji su kupili akcije C3.ai za 1.000 dolara tokom IPO-a u decembru 2020. danas bi imali vrijednosne papire vrijedne svega oko 200 dolara.
Zašto je razočarala: Glavni problem nije bio nedostatak interesovanja za AI, već neuspjeh da se to interesovanje pretvori u održive i profitabilne ugovore. Akcija se trgovala po astronomski visokom odnosu cijene i prodaje većem od 90, kada je dostigla vrhunac 2020. godine, što je bilo potpuno neodrživo. U februaru 2026. kompanija je saopćila dramatičan pad prihoda od 46 posto na godišnjem nivou, na svega 53,3 miliona dolara u kvartalu, što je navelo novo rukovodstvo da najavi smanjenje broja zaposlenih za 26 posto. Ukratko: kompanija je trošila previše novca u potrazi za rastom koji se jednostavno nije ostvario u dovoljnoj mjeri, dok su konkurenti poput Palantira u međuvremenu zauzeli poziciju tržišnog lidera u istom segmentu.
BigBear.ai (BBAI) - stalna nestabilnost i razvodnjavanje akcija
BigBear.ai (BigBear.ai), kompanija fokusirana na AI rješenja za odbranu i nacionalnu sigurnost, još je jedan primjer kompanije koja je izazvala veliku pažnju, ali je potom kontinuirano razočaravala rezultatima.
Zašto je razočarala: Akcije kompanije izgubile su 64 posto svoje vrijednosti u periodu od dvije godine, a kompanija planira udvostručiti broj akcija sa 500 miliona na milijardu, što stvara rizik od daljnjeg razvodnjavanja udjela postojećih akcionara. Dodatno, prihodi kompanije stagniraju već četiri godine zbog manjeg obima ugovora s odbrambenim sektorom, dok se profitne marže pogoršavaju uslijed rasta troškova za neiskorištenu radnu snagu. Glavna pouka je da velika zavisnost od nepredvidivih državnih ugovora, koji mogu biti odgođeni ili smanjeni bez upozorenja, čini akciju izrazito nestabilnom, a investitori koji su kupovali na osnovu AI hajpa, umjesto na osnovu fundamentalnih finansijskih pokazatelja, pretrpjeli su velike gubitke.
.webp){kind=icon}
