Tokenizacija u realnoj ekonomiji - novi model finansiranja dostupan i u BiH

Tokenizacija poslovanja sve brže izlazi iz uskog kripto-okvira i ulazi u realnu ekonomiju, nudeći kompanijama novi, fleksibilniji pristup kapitalu, a investitorima alternativu klasičnim ulaganjima poput nekretnina ili bankarske štednje. Kroz investiranje u regulisane tokene - digitalne obveznice, vlasničke udjele ili instrumente vezane za konkretne projekte - i manji investitori danas mogu učestvovati u projektima koji su nekada bili rezervisani isključivo za velike fondove.

Posebno je važno što se ovaj model postepeno otvara u regiji, uključujući Bosnu i Hercegovinu (BiH), gdje se kroz platformu ACX+ stvaraju uslovi da domaće kompanije i investitori pristupe globalnom tržištu kapitala na transparentan i regulisan način.

Jovan Paunović, osnivač i CEO kompanije Treesury, za Bloomberg Adriju odgovara na ključna pitanja kako kroz emitovanje tokena ili investiranjem u tokene možete da dođete do dodatnog novca.

Kako kompanije mogu da emituju tokene i dođu do sredstava?

Putem tokeniziacije, kompanije iz cijelog svijeta mogu da emituju digitalne tokene tako što svoju potrebu za kapitalom pretvore u regulisani digitalni finansijski instrument najčešće u formi digitalne obveznice, vlasničkog udjela, udjela u budućim prihodima ili hibridnog instrumenta vezanog za konkretan projekat ili imovinu.

U praksi to znači da se klasičan finansijski instrument tokenizuje i plasira investitorima putem blockchain infrastrukture, ali u potpunosti u skladu sa važećim propisima.

Kod Treesuryja je fokus na realnoj ekonomiji, prvenstveno na poljoprivredno-prehrambenom sektoru. Kreiramo novu klasu aktive, strukturiranu po standardima institucionalnih investitora, ali dostupnu svima, omogućavajući i manjim investitorima da učestvuju u velikim projektima koji su do sada bili rezervisani samo za institucionalne i velike igrače. 

Važno je napomenuti da ovakav token nije "kripto" u spekulativnom smislu, već digitalna reprezentacija pravnog potraživanja, sa jasnim pravima, rokovima isplate i definisanim rizicima.

Na taj način kompanije dolaze do sredstava uz veću fleksibilnost, brže, transparentnije i često značajno povoljnije nego kroz klasične bankarske ili private equity kanale.

Treesury prezentacija investitorima (Izvor: Treesury / ustupljena fotografija)

 

Šta je sve neophodno da kompanije pripreme od dokumentacije da bi emitovali tokene?

Dokumentacija je u suštini slična onoj koja se priprema za svako ozbiljno institucionalno finansiranje, ali je dodatno standardizovana i prilagođena regulatornom okviru digitalne imovine.

Najvažnije je da kompanija ima:

- jasno definisan poslovni model i projekciju novčanih tokova;

- dokumentovanu strukturu projekta ili imovine koja se finansira;

- pravno čistu vlasničku i operativnu strukturu;

- finansijske izvještaje i osnovne ESG parametre (posebno u poljoprivredi);

- opis rizika i mehanizama zaštite investitora.

Ova dokumentacija se objedini u jedan "bijeli papir", koji funkcioniše kao prospekt za investitore, dokument koji im pruža sve informacije potrebne da donesu informisanu i promišljenu investicionu odluku.

Treesury na sebe preuzima veliki dio kompleksnosti i vodi klijenta za ruku kroz cijeli proces, pružajući rješenje po principu "ključ u ruke". Ipak, ključno je da izdavalac ima realan i održiv projekat jer tokenizacija nije način da se "upakuje" loš biznis, već prilika da se dobar i perspektivan biznis učini dostupnim investitorima na transparentan i profesionalan način, što vlasnicima ovih biznisa treba da omogući lakši i brži razvoj.

Na koji način im vi pomažete u tom procesu?

Mi se pozicioniramo kao end-to-end partner, a ne samo kao tehnička platforma. To znači da klijenta vodimo kroz cijeli proces: od finansijske analize i strukturiranja finansijskog instrumenta, preko regulatorne i pravne pripreme, do tehnološkog rješenja za emisiju i distribuciju tokena, ali i održavanja tokena odnosno finansijskog instrumenta kroz njegov životni ciklus.

Konkretno, pomažemo u finansijskoj analizi i izboru optimalnog modela finansiranja (dug, kapital, prihod, hibrid), pripremi i standardizaciji dokumentacije za regulatore i investitore, usklađivanju sa zakonima o digitalnoj imovini i tržištu kapitala, emisiji tokena na blockchainu i njihovom tehničkom upravljanju i održavanju, u povezivanju i komunikaciji sa investitorima i izgradnji povjerenja.

U poljoprivredno-prehrambenom sektoru idemo i korak dalje, te kroz dugoročne ugovore o otkupu možemo garantovati plasman proizvoda.

Za klijenta (izdavaoca) naša podrška znači da ne mora da bude ekspert za finansije, pravo, regulativu i blockchain, već da se fokusira na svoj biznis i ostvarivanje najboljih rezultata.

Ilustracija (Depositphotos)

 

Kako se odvija proces prodaje, upisa, isplate?

Nakon što je emisija pripremljena i Bijeli papir odobren od strane relevantnih regulatora, možemo pristupiti oglašavanju inicijalne javne ponude i Bijelog papira.

Proces je za investitora jednostavan i transparentan, a za izdavaoca strogo kontrolisan i usklađen sa propisima i standardima tržišta kapitala. U pozadini svega je Treesury platforma za tokenizaciju finansijskih instrumenata, inovacija podržana od strane Fonda za inovacionu djelatnost Republike Srbije, finansijskih institucija poput EBRD i Svjetske banke i organizacija poput Asocijacije ERC3643 koja zastupa najnapredniji svjetski standard za tokenizaciju finansijskih instrumenata.

Postpak investiranja u tokene - Na namjenskom sajtu za javnu ponudu, koju Treesury obezbjeđuje za izdavaoca, investitori prolaze kroz proces registracije i verifikacije naloga - KYC/AML proceduru; - Da bi dobili mogućnost da kupe tokene moraju se prethodno saglasiti i sa sadržinom Bijelog papira koji reguliše sva prava i obaveze investitora i izdavaoca; - Sljedeći korak je odabir boja tokena odnosno iznosa za ulaganje, nakon čega se vrši uplata sredstava putem bankarskog transfera, platnom karticom, ili putem PayPala, a po primljenoj uplati i upis tokena; - U sljedećem koraku se tokeni evidentiraju na blockchainu i dodeljuju investitorima u njihove digitalne novčanike. Ukoliko investitor ne posjeduje digitalni novčanik, veoma brzo i lako, u svega nekoliko klikova, ga može otvoriti na sajtu ponude; - Na poslijetku, izdavalac ima pristup sredstvima i može otpočeti projekat ukoliko je inicijalna ponuda uspješna, u skladu sa unaprijed definisanim uslovima u Belom papiru.

Isplate (kamata, prihoda ili glavnice) se vrše periodično ili na kraju roka, u skladu sa uslovima tokena, definisanim u bijelom papiru. Blockchain ovdje služi kao knjiga evidencije i mehanizam transparentnosti, dok su pravni odnosi jasno definisani van lanca.

Mi smo već tehnološki spremni da omogućimo i automatizovane isplate, ali nam u ovom trenutku, u Srbiji, zakonska regulativa to još uvijek ne dozvoljava. U drugim jurisdikcijama koje omogućavaju saldiranje transakcija u stabilnim kripto valutama, možemo odmah omogućiti ovakav vid poslovanja našim klijentima.

Međunarodni investitori zaiteresovani za tokene u Adria regionu

Koje ste uspješne primjere izdavanja tokena imali do sada?

Posebno bih istakao našu prvu emisiju tokena za izgradnju pametne plantaže lješnika, koja je ujedno bila i ključna potvrda povjerenja investitora u naš poslovni model, u novu klasu aktive koju smo kreirali, ali i u sam konkretan projekat proizvodnje lješnika.

U toj emisiji prikupili smo 1,5 miliona evra od oko 150 investitora sa tri kontinenta. Ono što smatramo izuzetno važnim jeste činjenica da je najveći volumen kapitala došao sa najrazvijenijih finansijskih tržišta, prije svega iz Švajcarske i Sjedinjenih Američkih Država. To nam jasno pokazuje da su međunarodni investitori prepoznali kvalitet strukture, transparentnost modela i dugoročnu održivost projekta.

Sredstvima iz ove emisije podignuta je pametna plantaža lješnika u Čoki, na površini od 53 hektara, sa jasno definisanim operativnim, tehnološkim i održivim standardima. Ovaj projekat danas predstavlja referentni primjer i najbolju praksu kako se realna poljoprivredna proizvodnja može uspješno povezati sa savremenim tržištima kapitala, što je prepoznala i ERC3643 asocijacija.

Treesury plantaža lješnika (Izvor: Treesury / ustupljena fotografija)

 

Osnaženi velikim interesovanjem investitora, ali i snažnom potražnjom za lješnikom od strane konditorske i poslastičarske industrije, u narednim danima otvaramo novu emisiju tokena za sljedeću plantažu lješnika. Važno je istaći da je Komisija za hartije od vrijednosti Republike Srbije već odobrila novi bijeli papir, koji je javno dostupan na našem sajtu, čime je regulatorni okvir u potpunosti obezbjeđen.

Sličan nivo interesovanja primjećujemo i kod srednjih preduzeća iz drugih industrija, koja su prepoznala tokenizaciju kao priliku da na fleksibilniji način pristupe kapitalu, ali i da dobiju dodatnu vrijednost u vidu medijske vidljivosti i nove baze investitora. Ti investitori vrlo često postaju i ambasadori brenda, ali i klijenti samih kompanija.

Iako je poljoprivreda naš primarni fokus, danas vidimo jasno interesovanje i iz građevinske industrije, energetskog sektora, sektora proizvodnje, biofarmacije i drugih kapitalno intenzivnih djelatnosti, od kompanija širom svijeta. U našem regionu, profil kompanija koji se posebno izdvaja jesu srednja, najčešće porodična preduzeća, sa osnivačima koji su jaki lideri, koji su navikli da posluju u izazovnim tržišnim uslovima i pokazali su visok stepen spremnosti da se prilagode novim modelima finansiranja kako bi preduzeća koja vode ostala konkurentna i dugoročno održiva.

Tokenizacija nije "kripto avantura"

Kakva je svijest domaćih kompanija o ovom načinu finansiranja?

U regionalnom kontekstu, realno gledano, svijest još uvijek nije na visokom nivou, ali se vrlo brzo mijenja. Većina kompanija i dalje razmišlja u okvirima bankarskih kredita ili klasičnih investitora, ali kada im se objasni da tokenizacija nije "kripto avantura" već veoma koristan alat koji je omogućio evoluciju tržišta kapitala, interesovanje naglo raste.

Posebno su otvorene kompanije koje:

- imaju ograničen pristup dugoročnom kapitalu;

- rade u realnoj ekonomiji sa opipljivom imovinom;

- žele transparentnost i dugoročne partnere, a ne samo kredit.

Pored koristi za kompanije, tokenizacija donosi i novu dimenziju za investitore?

Tokenizacija donosi novu dimenziju za investitore. Omogućava i manjim i srednjim investitorima da učestvuju u projektima koji su do sada bili dostupni samo institucionalnim i imućnim akterima. Ovo je posebno značajno u regionu, gdje tržište kapitala još nije razvijeno, a investicione prilike se uglavnom svode na nekretnine ili bankarsku štednju koja često ne pokriva inflaciju. Tokenizacija stvara pristup transparentnim, regulisanim i realnim projektima, koji privlače velike institucionalne i tradicionalne investitore, ali su posebno interesantni manjim investitorima koji pripadaju srednjoj i mlađoj generaciji, koji traže alternativne načine investiranja, a imaju već iskustva sa kriptovalutama.