"Senkaku paradoks" opisuje kako mali ulozi mogu prerasti u velike sukobe u vrijeme rivalstva velikih sila. Iako termin potiče iz vojne terminologije, može se primjeniti i na rastući ekonomski sukob između Holandije i Kine oko proizvođača mikroprocesora Nexperia. Rizik od nestašice čipova izazvane politikom, a ne bolešću ili oružanim sukobom, trebalo bi da bude upozorenje Evropi da se pozabavi svojim slabostima u trgovinskim ratovima.
Prošle nedjelje holandska vlada preuzela je kontrolu nad kompanijom Nexperia, sa sjedištem u Holandiji, a u kineskom vlasništvu, pozivajući se na zakon iz doba Hladnog rata koji omogućava obezbjeđivanje pristupa ključnim dobrima u vanrednim situacijama. Rjieč je o komponentama koje nisu posebno sofisticirane, poput tranzistora i dioda, ali su neophodne u svemu, od automobila do medicinskih uređaja, dok Nexperia drži oko 10 odsto svjetskog tržišta. Vlada je potez pravdala dokazima o sukobu interesa i pokušajima premještanja imovine od strane kineske matične firme Wingtech Technology Co. Ltd., navedenim u sudskim dokumentima.
Iako je ovo prvi put da se pomenuti zakon primjenjuje, širi geopolitički kontekst teško je zanemariti. Čipovi nisu obična izvozna roba, a Wingtech je krajem prošle godine dospio na američku trgovinsku crnu listu. Još u junu, američki zvaničnici su jasno poručili Hagu da će kineski izvršni direktor Nexperie morati biti zamijenjen. Ovo nije prvi slučaj američkog pritiska na holandsku tehnološku industriju: kompanija ASML Holding NV, proizvođač naprednih mašina za proizvodnju čipova, već je pod američkim ograničenjima izvoza.
Bloomberg
Brzina kojom je sprovedena nacionalizacija Nexperie pokazuje nivo panike u Evropi zbog zavisnosti od Kine u procesima ponovnog naoružavanja i reindustrijalizacije, kao i kajanje što je tokom prethodne decenije odobrila prodaju milijardi evra vrijedne imovine Kini (uključujući i Nexperiu). Pritom, Kina obezbjeđuje trećinu svjetske ponude osnovnih čipova, ali i oko šezdeset odsto ruda i čak devedeset odsto prerade rijetkih metala koji su ključni za električna vozila i borbene avione. Zaplena Nexperie uslijedila je svega nekoliko dana nakon što je Peking dodatno ograničio izvoz rijetkih metala, što je mjera formalno usmjerena protiv SAD, ali koja pogađa i Evropu.
Problem je, međutim, u tome što suočavanje sa zavisnošću nosi i cijenu. U ovom slučaju to su odmazdne kineske restrikcije na izvoz proizvoda iz Nexperiinih fabrika u Kini, zbog čega evropski proizvođači automobila već upozoravaju na moguću nestašicu čipova. Potez koji je trebalo da sačuva vrijednost Nexperie i pristup kupcima sada ugrožava i jedno i drugo. Evropski giganti poput Volkswagen AG i Robert Bosch GmbH već traže alternativne izvore snabdijevanja. Holandska vlada sada se suočava i s poslovnom zagonetkom: Nexperia je "previše kineska" za Holanđane, "previše holandska" za Kineze i suviše politički osjetljiva da bi se lako prodala novom vlasniku. Podsjetimo, kineski regulatori su još 2018. blokirali prodaju njene bivše matične kompanije NXP Semiconductors NV američkom Qualcommu Inc.
U kratkom roku, može se očekivati pritisak iz Brisela i industrijskih lobija da se situacija smiri. Srećno s tim. Do holandskih parlamentarnih izbora ostalo je svega nekoliko dana, a ovo je emotivna tema za zemlju koja je 2016. godine, u "naivnija" vremena, bez otpora odobrila prodaju Nexperie kineskom vlasniku. Istovremeno, Kina je jasno pokazala da Evropu smatra legitimnim ciljem za oštriju taktiku.
Dugoročno, međutim, Evropa mora pronaći održivije načine da se nosi sa svojim kritičnim zavisnostima. Kao što je ranjiva na političke pritiske Trumpove administracije zbog oslanjanja na američku odbrambenu i tehnološku industriju, tako je i premalo učinila da smanji rizike u lancima snabdijevanja iz sve asertivnije Kine. Planovi industrijske politike u oblastima čipova i baterija do sada su bili bez dovoljno samopouzdanja i finansijske podrške. Očekuje se da EU neće ispuniti cilj da do 2030. udvostruči svoj udio u globalnoj proizvodnji čipova na dvadeset odsto, dok su ožiljci propalog švedskog proizvođača baterija Northvolt AB i dalje vidljivi.
Neophodan je kombinovani pristup: veća diverzifikacija snabdijevanja, više domaćih investicija i mjere protiv vještački jeftinog uvoza, poput carina na električne automobile ili čelik. Miliarde evra iz novih budžetskih izdvajanja za odbranu trebalo bi usmjeriti na smanjenje kineske dominacije u lancima snabdijevanja ključnim sirovinama, kaže Joris Teer iz Evropskog instituta za bezbjednosne studije. Veće jedinstvo među članicama EU i snažnije vođstvo iz Berlina takođe su od presudnog značaja.
Nadajmo se da će slučaj Nexperie poslužiti kao upozorenje na ono što treba izbeći, a ne kao najava onoga što tek dolazi.
.webp){kind=icon}
