Novi lider Mađarske postavio je usvajanje eura kao jedan od svojih glavnih prioriteta, što bi predstavljalo najveće proširenje bloka jedinstvene valute od kada se Grčka pridružila 2001. godine.
Međutim, iako je ubjedljiva izborna pobeda Petera Magyara 12. aprila omogućila mandat za "demontažu" samoproklamovanog neliberalnog sistema njegovog prethodnika, proći će neko vrijeme prije nego što zemlja počne da ubira pune koristi od ulaska u eurozonu. Proces obično traje nekoliko godina, jer kandidati rade na ispunjavanju kriterijuma koji se odnose na kontrolu javnih finansija i inflacije. Naslijeđe odlazećeg premijera Viktora Orbana, koji je vladao 16 godina, uključuje spor ekonomski rast, što dodatno otežava smanjenje budžetskog deficita Mađarske.
Ipak, optimizam povodom novog proevropskog kursa Mađarske dao je forinti najbolju nedjelju od 2009. godine nakon Magyarove pobjede. Investitori su impresionirani brzinom kojom novo rukovodstvo sprovodi agendu uvođenja eura.
Šta Magyar planira u vezi sa pristupanjem euru
Magyar kaže da je utvrđivanje pravca ka usvajanju valute dio "resetovanja" odnosa sa Briselom, nakon što je Orban bio dugotrajan problem za EU.
Iako će precizan vremenski okvir zavisiti od procjene ekonomije, Andras Karman - koji je imenovan za ministra finansija - kaže da Mađarska planira da stvori uslove za uvođenje eura najkasnije do 2030. godine. Prema istraživanju Eurobarometra iz 2025, tri četvrtine stanovništva podržava prelazak na zajedničku valutu, ali samo petina smatra da je zemlja spremna za to. Velika većina takođe vjeruje da je zemlji članstvo u EU donijelo ukupne koristi.
Poboljšanje odnosa između Magyarove vlade i centralne banke takođe bi trebalo da olakša proces. Iako je guverner banke Mihaly Varga godinama bio Orbanov ministar finansija, sada dijeli stavove sa Magyarom o prednostima uvođenja eura.
Bloomberg
Koje uslove Mađarska mora da ispuni
Zemlje koje žele da uvedu euro moraju najpre ispuniti kriterijume EU u vezi sa dugom, budžetskim deficitom i inflacijom. Procjene Evropske komisije (EK) i Evropske centralne banke (ECB) iz 2024. pokazale su da Mađarska ne ispunjava mnoge od tih uslova.
Iako ima jedan od najvećih budžetskih deficita u EU, deblokiranje sredstava iz Brisela moglo bi pomoći fiskalnom prilagođavanju. Kada je riječ o inflaciji, koja je često bila znatno iznad prosjeka eurozone, centralna banka bi morala da snizi cilj sa tri na dva posto, koliko iznosi cilj ECB. Takođe će biti potrebne izmjene pravnog okvira, jer je ECB ukazala na nedostatke u vezi s autonomijom centralne banke. Još jedan važan uslov je stabilan devizni kurs najmanje dvije godine u "čekaonici" eurozone, poznatoj kao ERM II.
Koliko bi proces mogao da traje
Trajanje značajno varira. Slovenija je uvela euro 2007. godine, samo tri godine nakon ulaska u EU, dok je Hrvatskoj bilo potrebno deset godina od pristupanja 2013. godine. Bugarska je do prelaska na euro ove godine čekala gotovo dvije decenije.
Banka Amerike smatra da je cilj ispunjavanja kriterijuma do 2030. godine (kada je kraj Magyarovog parlamentarnog mandata) realističan. "Politička agenda je jasno postavljena, a činjenica da brzo napreduju ukazuje na snažnu posvećenost", rekla je u intervjuu ekonomistkinja Banke Amerike Mai Doan. Taj vremenski okvir mogao bi učiniti završetak prelaska na euro ključnim pitanjem za birače na sljedećim izborima.
Koji su rizici uvođenja eura u Mađarskoj
Ukoliko bi Mađarska upala u finansijske poteškoće, to bi moglo imati nesrazmjerno veliki utjecaj na širu eurozonu, kao što se desilo kada je kriza budžeta u Grčkoj pokrenula dužničku krizu u eurozoni u periodu oko 2010. godine.
Ako bi se Mađarska ponovo okrenula nacionalizmu, a Orban se vratio na vlast na narednim izborima, to bi moglo dovesti do novog sukoba sa Briselom ili bi moglo poljuljati poverenje investitora. S druge strane, članstvo u eurozoni moglo bi olakšati upravljanje finansijskom krizom, jer bi zemlja imala pristup mehanizmima razvijenim nakon dužničke krize, uključujući hitnu likvidnost ECB i fond za spasavanje eurozone.
Šta evropski zvaničnici kažu o planovima Mađarske
Predsjednica ECB Christine Lagarde izjavila je da je "oduševljena" što Magyar gleda na euro "veoma pozitivno". Iako nije direktno govorila o pristupanju eurozoni, predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen signalizirala je da će Brisel biti spreman partner, ipak, navodeći da "ima mnogo posla, jer se Mađarska tek vraća na evropski put".
Bloomberg
Koje bi zemlje mogle da se pridruže Mađarskoj
Nekoliko članica EU koje su odlagale uvođenje eura ponovo razmatra tu opciju. Članstvo u eurozoni generalno povećava atraktivnost za investicije i daje veću težinu u donošenju evropskih odluka.
Švedska ministarka finansija Elisabeth Svantesson ponovo je otvorila raspravu obećanjem da će, ukoliko vlada bude ponovo izabrana, sprovesti analizu prednosti i mana. Poslanici iz više stranaka pokazuju interesovanje, želeći da dodatno povežu Švedsku sa saveznicima u svjetlu tenzija sa Rusijom i SAD.
Rumunija je takođe opet pokrenula ovu debatu, pri čemu i predsjednik Nicusor Dan i guverner centralne banke Mugur Isarescu smatraju da bi euro bio dobar "stabilizacioni okvir" u politički nestabilnim vremenima. Plan je više puta odlagan zbog ekonomskih neravnoteža, uključujući veliki budžetski deficit i visoku inflaciju.
Članice EU bi, međutim, mogla da pretekne Crna Gora, koja planira da se pridruži Uniji do 2028. godine. Ona već koristi euro od 2002, u pokušaju da obezbedi stabilnost nakon turbulentnog perioda nakon raspada Jugoslavije.
"Formalni kriterijumi su važni", rekao je guverner centralne banke Bugarske Dimitar Radev. "Ali ono što je zaista važno jeste da li su institucije spremne."
.webp){kind=icon}
